Glukagon benzeri peptit 1 reseptör agonistleri ve dipeptidil peptidaz 4 inhibitörleri ile antidiyabetik bitkilerin etkileşimlerinin in siliko analiz ile belirlenmesi

Tip 2 diyabet mellitus, diyabetin en yaygın formudur ve bu hastalığın ortaya çıkardığı komplikasyonlar, bireylerin yaşam kalitesini derinlemesine azaltmakta ve erken ölüm artırma riskini yükseltmektedir. Ayrıca, bu durumla başa çıkan bireyler, genellikle çeşitli sosyal, ekonomik ve psikolojik olumsuz etkilerle karşılaşmaktadır. Bu acil sağlık sorunu karşısında, farklı etki mekanizmalarına dayanan çeşitli tedavi yöntemleri geliştirilmiş ve hâlâ araştırılmaya devam edilmektedir. Bu müdahalelerin temel hedefleri, optimal glisemik kontrol sağlamak, potansiyel komplikasyonları önlemek, yaşam kalitesini artırmak ve erken ölüm oranlarını azaltmaktır. Bu tedavi stratejileri arasında, inkretin bazlı tedaviler özellikle önem taşımaktadır, zira bu yöntemler, pankreastan GIP ve GLP-1 salgılanma mekanizmalarını taklit ederek vücudun doğal süreçlerinden faydalanmaktadır. Ayrıca, bu yerleşik tedavilere paralel olarak, son yıllarda bitkisel bazlı ilaçlara olan ilgi giderek artmaktadır. Bu çalışmada, Türkiye'de yetişen antidiabetik özelliklere sahip bitkiler ve fitokimyasal bileşenlerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu bağlamda, moleküler kenetlenme analizi kullanılarak-ilaç tasarımı ve geliştirme süreçlerinde kritik bir yöntem-bu bitki kökenli bileşenlerin GLP-1 reseptör agonistleri ve DPP-4 inhibitörleri ile ilişkili protein hedefleriyle olan etkileşimleri incelenmiştir. Moleküler kenetlenme analizinin sonuçları, GLP-1 için 1.740 ve DPP-4 için 818 aday molekül ortaya koymuştur. Bu aday moleküllerin SwissADME analizi sonucunda, GLP-1 için 864 molekülün biyoyararlanım radarında, DPP-4 için ise 228 molekülün bulunduğu tespit edilmiştir. DPP-4 hedefi için belirlenen aday moleküllerin daha detaylı bir incelenmesi, toplamda 36 farklı bileşenin 13 farklı bitkiden türediğini ortaya koymuştur. Bu bulgular, in siliko yöntemlerle bu moleküllerin diyabet tedavisinde kullanılma potansiyelini göstermektedir. Sonuç olarak, bu çalışma, 1.914 fitokimyasal ve mevcut antidiabetik ilaçların karşılaştırmalı analizi aracılığıyla, 13 bitkiden 36 antidiabetik potansiyele sahip bileşiğin başarılı bir şekilde belirlenmesini sağlayarak, yeni ilaç adaylarının keşfine değerli katkılarda bulunmuştur.