Göl soğanı (Leucojum aestivum L.) bitkisinde yaprak biçim yüksekliklerinin soğan gelişimi ve galantamin miktarına etkisi

Göl soğanı (Leucojum aestivum L.), gösterişli çiçekleri sebebiyle süs bitkisi olarak, soğan ve yapraklarında yer alan alkaloidleri sebebiyle de tıbbi bitki olarak değerlendirilmektedir. Son yıllarda galantamin içermesi nedeniyle yurt dışından bitkinin yapraklarına talep olmaktadır. Bitki bir geofit olması nedeniyle yaprak hasatının toprak altında gelişmesini sürdüren soğanları üzerinde ne gibi bir etkisi olabilir, bunun iyi bilinmesi hem bu bitkilerin korunmasında hem de bitkilerden yararlanılma imkânlarının geliştirilmesine de olumlu katkı sağlıyacaktır. Bu çalışma en fazla galantamin elde edebilecek ve soğanların gelişimlerini sürdürebilecek optimum yaprak biçim yüksekliğini tespit edebilmek amacı ile yapılmıştır. Deneme tesadüf blokları deneme desenine göre 4 tekerrürlü olarak kurulmuş ve ortalama 9-10 g ağırlığındaki soğanlar materyal olarak kullanılmıştır. Denemede bitkilerin yaprakları 5 farklı yükseklikten (Kontrol (hiç biçilmeden), toprak seviyesinden biçim, toprak seviyesinin 5 cm, 10 cm ve 15 cm üzerinden biçim) biçim yapılmıştır. Her tekerrürde 30 adet soğan olmak üzere toplam 600 adet soğan dikilmiştir. Yetiştirme ortamı olarak 1/2 mil, 1/2 toprak karışımı kullanılmıştır. Bitki boyu (cm), yaprak sayısı (adet/soğan), yaş yaprak ağırlığı (g/parsel), farklı biçim yüksekliklerinden elde edilen yapraklardaki galantamin miktarı (%), hasat edilen soğan sayısı (adet/parsel), soğan ağırlığı (g/parsel), birim soğan ağırlığı (g), soğandaki galantamin oranı (%) ölçümleri yapılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre; birinci yıl yaprak sayısı 2,200 - 3,600 adet/bitki, yapraklardaki galantamin oranı % 0,067 – 0,094 arasında, ikinci yıl ise yaprak sayısı 4,500 - 5,500 adet/bitki, yapraklardaki galantamin oranının % 0,063 - 0,096 arasında değiştiği tespit edilmiştir. İkinci yıl sonunda bitki boyu 19,800 –23,400 cm, soğan ağırlığı 349,125 – 498,600 g/parsel, soğandaki galantamin oranları % 0,326 – 0,376, birim soğan ağırlığının 6,083 – 8,085 g arasında değişim göstermiş ve en yüksek değerler kontrol (biçim yapılmayan) uygulamasından elde edilmiştir. Soğan sayısı en düşük 55,500 adet/parsel ile dipten biçimden, en yüksek ise 68,000 ve 66,500 adet/parsel ile sırası ile yaprakları 10 cm ve 15 cm yükseklikten biçim uygulamalarından elde edilmiştir. Yaprakların toprak seviyesinden biçilmesi yavru soğan oluşumunu olumsuz etkilemiş ve en az sayıda soğan elde edilmiş, ancak en yüksek yaprak galantamin oranı her iki yıl da dipten biçimlerden elde edilmiştir. Yaprakların farklı yüksekliklerden hasat edilmesinin soğan gelişimi ile yaprak ve soğanlardaki galantamin miktarı üzerinde etkili olduğu belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler : Alkaloid, HPLC, geofit, yavru soğan, yaprak biçimi