Google aramaları ve hisse getirileri: BIST 100 hisseleri üzerine bir çalışma

Son yıllarda internetin yayılması ve kullanım oranlarının artmasıyla artık insanlar her konuda internetten yaralanmaya başlamışlardır. Dolayısıyla, internet insanların zihinlerindeki düşüncelerin yansıması haline gelmiştir. İnsanların ilgilerini anlamaya olanak sağlaması internet verisini araştırmacılar için ilgi çekici hale getirmiştir. Google da en çok kullanılan arama motorlarının ve en çok kullanılan internet sitelerinin başında gelmektedir. Her türlü bilgi talebine vesile olması Google'ı önemli bir veri kaynağı yapmaktadır. Neyse ki, Google arama istatistiklerini Google Trends internet sitesinde düzenli olarak paylaşmaktadır. Araştırmacılar bu veriden sağlıktan ekonomiye birçok alanda faydalanmaktadır. Google arama hacmi verisi finans alanında da kullanılmaya başlanmıştır ve en çok kullanılan alanlardan birisi yatırımcı ilgisi olmuştur. Bazı araştırmacılar Google arama hacminin hisse getirileriyle ilişkili olabileceğini öne sürmüşlerdir. Google aramalarının hisseye olan ilgiyi gösterdiği ve alımların öncülü olduğu ortaya konmuştur. Google aramaları ve hisse fiyatı ilişkisi aynı zamanda Etkin Piyasa Hipotezi'nin aksini ispatlamak anlamına gelecektir. Etkin Piyasa Hipotezi, piyasanın tüm mevcut bilgileri fiyatlayacağını ve piyasayı yenmenin mümkün olmadığını söylemektedir. Eğer bu ilişki ispatlanırsa bu durumda, fazla aranan şirketlere yatırım yaparak getiri elde etmek mümkün olacaktır. Aslında Google aramaları dışında yatırımcı ilgisini yansıtan yüksek getiri, işlem hacmi, haberler gibi bir takım göstergeler mevcuttur. Ama bunların çoğunlukla yatırımcı ilgisini tam anlamıyla göstermekte yetersiz kaldıkları yapılan çalışmalarda gösterilmiştir. Araştırmacılar alternatif olarak Google aramalarını kullanıp daha iyi sonuçlar verdiğini göstermişlerdir. İnternet aramaları ve hisse getirisi ilişkisinin ispatlanması şu anlama gelmektedir: eğer arama hacmi artan şirketler sistematik bir şekilde getiri sağlıyorsa, bu hisselere yatırım yapmak mantıklı olacaktır. Yapılan bazı çalışmalarda Google aramalarının artmasından sonra hisse getirilerinde geçici bir artış gözlenmiştir. Genel olarak, bireysel yatırımcıların sebep olduğu bu duruma fiyat baskısı denmektedir. Yapılan çalışmaların bir kısmında Google aralamalarındaki artışın ardında getirilerde geçici bir artış olduğu gösterilmiştir. Bazı diğer çalışmalarda ise Google aramaları ile getiler arasında zayıf ilişki olduğu bulunmuştur. Yaptığım çalışma bu ilişkinin Türkiye'de olup olmadığını araştırmaktadır. Bu çalışmada kullanılan hisselerin Google arama hacmi verisi Google Trends'den alınmıştır. Google arama hacim verisinin en önemli özelliği mutlak değil, göreli olmasıdır. Örneğin, bir sözcüğün belirli bir zaman dilimindeki arama hacim verisi elde edilmek istendiğinde, sözcüğün bu zaman dilimi içerisinde en fazla arandığı güne 100 değeri verilmekte, bu en çok aramanın yapıldığı güne göre bağıl olarak 0 dan 100'e değerler almaktadır. Burada dikkat edilmesi gereken bir diğer husus ise anahtar sözcük seçimidir. Anahtar sözcük olarak hisselerin ismi kullanıldığında hisse araştırmasından daha farklı amaçlarla yapılan aramalar da dahil edilmiş olmaktadır. Örneğin, sadece hisselere değil, aynı zamanda şirketin ürettiği ürünlere yönelik olan aramalar da dahil edilmektedir. Bu sorun, yapılan bazı çalışmalarda hisselerin borsa kodları kullanılarak aşılmıştır. Böylelikle sadece hisse ile ilgili aramalar göz önüne alınmaktadır. Hisse getirilerinin hesabında Fama French Üç Faktör Modeli kullanılmıştır. Fama French Üç Faktör Modeli hisse getirilerini açıklamak için piyasa risk priminin yanı sıra SMB (small minus big - küçük eksi büyük), HML (high minus low - yüksek eksi düşük) faktörlerini kullanmaktadır. SMB faktörü küçük ve büyük hisseler arasındaki getiri farkını göstermekte, HML ise yüksek ve düşük defter değeri/piyasa değeri oranına sahip hisseler arasındaki getiri farkını temsil etmektedir. Çalışmamda Google aramalarıyla hisse getirileri ilişkisi iki farklı yöntemle araştırılmıştır. İlk yöntem olarak BIST 100 hisseleri için ayrı ayrı regresyonlar yapılmıştır. Google aramalarının hisse getirilerinde açıklayıcı etkisinin olup olmadığı araştırılmıştır. Google aramalarının Fama French Üç Faktör Modeli'ne ek olarak açıklayıcı değişken şeklinde eklendiğinde anlamlı olup olmadığı araştırılmıştır. Regresyon sonuçlarında arama hacmi katsayılarının anlamlı olması, Google aramaları ve hisse getirilerinin gerçekten de ilişkili olduğunu gösterecektir. Google aramalarının katsayılarının sadece anlamlı olup olmadığı değil, aynı zamanda pozitif mi negatif mi olduğu da araştırılmıştır. Böylelikle, Google aramalarının hisse getirilerindeki artış ile mi düşüş ile mi ilişkili olduğu ve fiyat baskısını destekleyip desteklemediği ortaya çıkacaktır. İkinci bir yöntem olarak da literatüre uygun olarak hisseler arama hacimlerine göre gruplandırılmıştır. En çok aranan şirketlerin getirileri ve en az aranan şirketlerin getirileri hesaplanmıştır. Sonuç olarak, en çok aranan hisselerden oluşan grubun en yüksek getiriyi sağlaması ve sabit katsayısının anlamlı olması ve en az aranan şirketlerin de en az getiriyi sağlaması aynı şekilde Google aramaları ve hisse getirilerinin gerçekten de ilişkili olduğuna işaret edecektir. İki yöntemde de Fama French Üç Faktör Modeli kullanılmıştır. Google arama hacim verisinin özellikleri nedeniyle ortaya çıkabilecek birtakım sorunları ortadan kaldırabilmek adına arama hacim verisi literatüre uygun olarak üç farklı yöntemle kullanılmıştır. Mevcut literatüre ek olarak, Google aramaları ve hisse getirileri arasındaki ilişkinin yönü de saptanmaya çalışılmıştır. Çünkü, ilişkili olmaları hangisinin daha önce arttığı hakkında bilgi vermeyebilir. Yatırımcı ilgisindeki artıştan sonra getirilerin artabileceği gibi, getirilerdeki artış da yatırımcıların ilgisini ve dolayısıyla Google aramalarını artırabilir. Bu şekilde Google aramalarının hisse getirilerinin öncülü olup olmadığı net bir şekilde anlaşılacaktır. Analizlerin sonucunda Google aramalarının hisse getirileriyle arasında bir ilişki bulunmuştur. Ancak, ilişkinin yönü net değildir. T anında yapılan aramalar ile hisse getirileri arasında kuvvetli bir ilişki vardır, ancak bu sonuç, ilişkinin yönünün Google aramalarından hisse getirilerine olduğu anlamına gelmemektedir, çünkü haftanın hangi günü aramaların arttığı ve hangi günü getirilerin arttığı bilinmemektedir. Eğer internet aramaları getirilerden daha önce arttıysa, bu, fiyat baskısına işaret eder ve literatürü doğrular. Ancak, eğer önce getiriler artar, sonra internet arama hacmi artarsa, bu sonuç fiyat baskısı hipotezini doğrulamaz. Öte yandan, t+1 anında yapılan aramalar ile hisse getirileri arasında da kuvvetli ilişki olduğu saptanmıştır. Bu sonuç ilişkinin yönünün yüksek getirilerden internet aramalarına olabileceği anlamına gelmektedir, yani yüksek getiri sağlayan şirketler yatırımcıların ilgisini çekip Google'da aranmalarına sebep olmaktadır. Öte yandan, günlük verilerle yapılacak bir çalışma t anındaki ilişkinin yönünü açıklığa kavuşturacağından faydalı olacaktır. Bu sonuçlar aynı zamanda Türkiye piyasasının etkinliğini göstermektedir. Çünkü, çok aranan hisselere yatırım yapmanın getiri sağlamayacağı görülmüştür ve bu Etkin Piyasa Hipotezini doğrulamaktadır.