Gülzar-ı Hayal'in transkripsiyonu ve tahlili

19. Yüzyılın ikinci yansında edebiyatımız Avrupai bir karakter kazanır. 18. Yüzyılda başlayan yenileşme hareketleri 1839'da ilan edilen Tanzimat Fermam ile esaslı bir temele bağlanır. I860' tan sonra da daha evvel cemiyet ve siyaset alanında başlayan Batılılaşma hareketi edebiyata yansır. Avrupai temalar ve tesirler tahkiye dünyamıza da girer. Türk edebiyatı Batı tahkiyesi ile önce tercümeler vasıtasıyla karşılaşır. İlk roman tercümesi Yusuf Kâmil Paşa tarafından yapılan Tercüme-i Telemak'ur. 1859'da Fransızcadan özetlenerek eski inşa tarzıyla Türkçeye aktarılan bu eser siyasî ve terbiyevî bir karakter taşır. Bunu Münif Paşa tarafından Victor Hugo'dan yapılan daha sonra Türkçede Sefiller adıyla meşhur olan romanı takip etmiş, daha sade bir dille özetlenerek çevrilmiş ve "Mağdurin Hikâyesi" başlığıyla tefrika edilmiştir. Çeviri faaliyetleri artarak devam etmiştir. Birbiri ardınca yapılan bu tercümelerden sonra Avrupai temalar taşıyan ilk telif hikâye ve romanlar yazılmaya başlanır. 18. Yüzyılın sonlarında yazdan Muhayyelât-ı Aziz Efendi bu vasıftaki eserlerin müjdecisi gibidir. Bunu sırayla Kıssadan Hisse, Letâif-i Rivâyât, Müsâmeretnâme ve Gülzâr-ı Hayâl takip eder. Türk edebiyatında modern anlamda hikâye 19. Yüzyılın son çeyreği içinde ortaya çıkmıştır. Bununla birlikte tarihi seyir göz önüne alındığında klasik hikâyeyle modern hikâye arasında bir geçiş sürecinin yaşandığı görülür. İstanbul'da 1288 (1872) yılında tefrika edilmeye başlanan Gülzâr-ı Hayâl de dönemindeki diğer hikâyeler gibi klasik hikâyeden modern hikâyeye geçişin ilk örnekleri arasında yer alır. Klasik hikâyenin özellikerini taşımakla beraber baza yönleriyle bu çizgiden ayrılır. İkinci ciltte yer yer sade bir dil kullanılması baza bölümlerinde mekânın gerçek mekânlar olması bazı kahramanlarının modern roman kahramanlardan farksız olması az da olsa İstanbul'a ait yerli çizgilerin işlenmesi Gülzâr-ı Hayâl'i modern hikâye ve romana yaklaştırır. Eserin birinci cildinde klasik, ikinci cildinde modern hikâyenin izleri belirgindir. Gülzâr-ı Hayâl' de hikâye içinde hikâye anlatma tekniği loıUanılmıştır. Yazarın Çamlıca sırtlarında karşılaştığı kişiyle sohbeti ve ona hikâye anlattırması çerçeve hikâyeyi oluşturur. Yaşlı zâtin anlattığı hikâyeler de asıl hikâyeyi oluşturur. Gülzâr-ı Hayâl 19. Yüzyıl Türk tahkiyesi içinde bir dönüm noktası teşkil eder. Eser klasik tahkiyeden modern tahkiyeye geçişte bir basamak vazifesi oluşturur.