Gümüşhane şehir coğrafyası

ÖZET DOKTORA TEZİ GÜMÜŞHANE ŞEHİR COĞRAFYASI Serkan DOĞANAY Danışman: Doç. Dr. Hakkı YAZICI 2001-SAYFA: 162 Jüri: 1. Doç.Dr. Hakkı YAZICI 2. Prof.Dr. Hayati DOĞANAY 3. Doç.Dr. Sedat AVCI 4. Doç.Dr. Halil KOCA 5. Doç.Dr. Saliha KOD AY Güney do ğu-kuzeybatı doğrultusunda akarak Karadeniz'e ulaşan Harşit çayının yerleştiği dar bir vadi ile bu vadinin kuzey yamaçları üzerinde yer alan Gümüşhane şehri, Karadeniz Bölgesi'nin Doğu Karadeniz Bölümü sınırlan içerisinde bulunmaktadır. Nemli Karadeniz iklimi ile Doğu Anadolu'nun karasal iklimi arasındaki geçiş sahasında bulunan Gümüşhane şehrinde, yıllık ortalama sıcaklık 9.7 °C, yıllık ortalama yağış miktarı ise 424.2 mm kadardır. Gümüşhane'nin ne zaman kurulduğu hakkında kesin bilgiler olmasa da şehrin iki defa yer değiştirdikten sonra bugünkü konumuna yerleştiği bilinmektedir. Kuruluşu ve gelişmesi hemen tamamiyle gümüş madenine bağlı olan Gümüşhane ilk kez, günümüzde Canca olarak bilinen mahallede kurulmuştu. Daha sonra ise Süleymaniye mahallesine (Eski Gümüşhane) taşınan Gümüşhane, 1 9. yüzyılın sonlarına doğru gümüş madenlerinin verimliliğini kaybetmesiyle birlikte, Harşit çayı vadisine taşınmıştır. Gümüş madenlerinin tükenmesinin yanında Harşit çayı vadisinin önemli bir ulaşım güzergâhını oluşturması, şehrin yer değiştirmesindeki temel etkenlerdir. Gümüşhane'nin 1997 yılındaki nüfusu 22775 kadardı. 1990 yılına göre (bu dönemde şehirde 26014 kişi yaşamaktaydı) şehrin nüfusunda belirgin bir azalmanın görülmesi, istihdam imkânlarının kısıtlı olması nedeniyle sanayileşmiş büyük şehirlere gerçekleşen göçlerle ilgilidir. Hemen her dönemde olduğu gibi, günümüzde de Gümüşhane, tarım dışı ekonomik fonksiyonların geliştiği bir şehir yerleşmesi durumundadır. Nitekim, şehirde iktisaden faal olan nüfusun % 90.5 (Bunun % 80.3 'ünü hizmetler, % 10.2' sini ise sanayi sektörü oluşturmaktadır) 'i tarım dışı sektörlerde istihdam edilmektedir.II Topografık nedenlerle Gümüşhane şehri, büyük ölçüde Harşit çayı vadisi boyunca doğrusal bir uzanış göstermiştir. Şehrin bulunduğu konumun fizikî gelişme ve genişlemeye uygun olmaması yamsıra istihdam oluşturacak kaynakların da kısıtlı olması, şehirden dışarıya olan göçlerin yoğunlaşmasına zemin hazırlamıştır. Günümüzde de güncelliğini koruyan bu sorunlar, Gümüşhane'de nüfus birikimini engellediği gibi şehirsel fonksiyonların da gelişmesini sekteye uğratmıştır.