Gündüz bakım hizmetlerinden yararlanan ve yararlanmayan engelli ailelerinin bakım yükü ve yaşam kalitesi arasındaki ilişki: Denizli örneği

Türkiye'de ailesinin yanında bakım alan engele sahip bireylerin bakım sürecini desteklemek amacıyla gündüz bakım merkezleri açılmaktadır. Bu merkezlerin kuruluş amacı, ortak temel hizmetlerin yanı sıra hizmet verdikleri bölgeye özgü faaliyetlerle engelli bireylerin sosyalleşme ve rehabilitasyon sürecini desteklemek, aynı zamanda bakım verenlerin yükünü hafifletmektir. Literatürde, gündüz bakım hizmetlerinin bakım verenlerin yükü ve aile yaşam kalitesi üzerindeki etkilerini doğrudan karşılaştırmalı olarak inceleyen sınırlı sayıda çalışma bulunmaktadır. Gündüz bakım hizmeti hakkında yapılacak çalışmalar hizmetin kalitesini artırmasına, aile yanında bakım hizmetinde bakım verenin güçlendirilmesine katkı sağlaması beklenmektedir. Amaç: Bu araştırmada, gündüz bakım hizmetlerinden yararlanan ve yararlanmayan engele sahip bireylerin bakım verenlerinin bakım yükü ve aile yaşam kalitesi düzeylerinin karşılaştırılması ve gündüz bakım hizmetlerinin bakım sürecine etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Araştırma ilişkisel tarama modelinde planlanmıştır. Veriler Denizli İlindeki Merkezefendi Engelsiz Yaşam Akademisi'nden hizmet alan ve almayan toplam 102 engele sahip bireye bakım veren kişiden toplanmıştır. Veri toplama araçları araştırmacı tarafından geliştirilen sosyo-demografik soru seti, geçerlilik ve güvenlilirlik çalışmaları İnci (2008) tarafından yapılan Bakım Verme Yükü Ölçeği ile Meral (2013) tarafından yapılan Beach Center Aile Yaşam Kalitesi Ölçeği'dir. Bulgular: Analiz bulgularına göre, bakım verdikleri engele sahip bireyler gündüz bakım hizmetinden yararlanan grupta fiziksel/maddi iyi oluş (p = 0,005) ve toplam aile yaşam kalitesi (p = 0,037) düzeyleri anlamlı şekilde daha yüksek bulunmuştur. Ayrıca, bakım verme yükü ile aile yaşam kalitesi arasında negatif yönlü ve anlamlı bir ilişki saptanmıştır (r = -0.375, p < .001). Ekonomik durumu yetersiz olan bakım verenlerde hem iyi oluş algısı hem de bakım yükü olumsuz etkilenmiştir (p = 0,002; p = 0,047). Bakım verenin engelli bireye yakınlık düzeyi, bakım yükü üzerinde anlamlı bir farklılık yaratmıştır (H(2) = 6,556, p = 0,038). Eğitim düzeyi arttıkça fiziksel/maddi iyi oluş algısının da anlamlı şekilde yükseldiği gözlenmiştir (p = 0,006). Çıkarımlar: Araştırma sonucunda; gündüz bakım hizmetlerinin engele sahip bireylere bakım verenlerin yaşam kalitesini artırma ve bakım yükünü azaltma konusunda önemli bir destekleyici unsur olduğunu ortaya koymaktadır. Bakım verenin bu tür hizmetler ile güçlendirilmesi, aile yanında bakım hizmetinin engele sahip birey ve bakım veren için daha sağlıklı ilerlemesine, bakım süresinin uzamasına katkı sağlayacaktır. Gündüz bakım hizmetinin ortaya koyulan katkısı, merkeze sahip olmayan şehirlerde bu merkezlerin açılmasına yönelik, engele sahip üyesi olan aileler ve sivil toplum kuruluşlarının savunuculuk çalışmalarına argüman olarak kullanılabilecektir. Anahtar Kelimeler: Gündüz bakım merkezi, bakım veren, aile yaşam kalitesi, bakım yükü, rehabilitasyon, bakım sürecine destek hizmeti