Güngör Dilmen'in tiyatroları üzerine tematik bir inceleme

Güngör Dilmen kendine has üslubu ve geniş bir coğrafyaya sahip eserleriyle çağdaş Türk tiyatrosunun en önemli yazarlarındandır. Yazarın yedi kısa oyun, yedi gölge oyunu olmak üzere otuz beş basılı tiyatro eseri ve iki adet masal kitabı vardır. Konularını genellikle tarih ve mitolojiden alan Güngör Dilmen, eserlerinde Mezopotamya'dan Meksika'ya çok geniş bir kültür dünyası sunar. Evrensel nitelikli konular ele alan Güngör Dilmen'in amacı, yeryüzündeki tüm insanların ortak sorunlarını ve duygularını eserlerine yansıtmaktır. Bu sebeple yapılacak olan tematik incelemelerin, oyunların anlam değerlerinin belirlenmesi açısından önemi büyüktür. Yazarın tiyatroya ilgisini çeken sanatçı, İngiliz yazar Shakespeare'dir. Henüz lise yıllarında Bir Yaz Gecesi Rüyası ve Macbeth oyunlarından etkilenen yazar, tiyatro yolculuğuna Midas'ın Kulakları adlı oyunu ile başlar. Güngör Dilmen, tiyatroya eğilmesinden sonra Amerika'nın sayılı üniversitelerinden biri olan Yale Üniversitesi'nde tiyatro eğitimi alır. Güngör Dilmen, eserlerinin birçoğuna kaynaklık eden tarih ve mitolojiyi malzeme olarak kullanarak gününün sorunlarına ışık tutar. Toplumsal konulara ağırlık veren sanatçı, hem Batı dünyasının emperyalist tutumlarını hem de Doğu'nun mistik ve dini inançlara kapılarak tembelleşmesini eleştirir. Yazar, bilimin üstünlüğünü savunurken sözde aydınları eleştirmekten kaçınmaz. "Güngör Dilmen'in Tiyatroları Üzerine Tematik Bir İnceleme" adlı tezimizin amacı, sanatçının tiyatro oyunlarında işlediği temaları tespit ederek eserlerin anlam zenginliğini ortaya çıkarmaktır. Tezimizde incelenen eserlerin temaları belirlenirken Nurullah Çetin'in "Roman Çözümleme Yöntemi" kitabından yararlanılmıştır. Nurullah Çetin, konu ve tema kavramlarını birbirinden ayırmıştır. Çetin, konuyu eserin üzerine temellendiği bir zemin olarak tanımlar. Tema ise, yazarın okuyucuya vermek istediği öznel iletilerin bir iki cümle halindeki hükmüdür. Tezimizde, eserin teması verildikten sonra alt başlıklar halinde yan temalar da açıklanmıştır. Üç bölüm halinde oluşturulan çalışmanın birinci bölümünde Cumhuriyet Devri Türk Tiyatrosunun gelişimi hakkında kısa bir bilgi sunularak Dilmen'in Türk tiyatrosundaki önemi saptanmıştır. İkinci bölümde sanatçının hayatı, sanatı ve eserleri hakkında bilgi verilmiştir. Çalışmanın asıl inceleme konusu olan Güngör Dilmen'in eserlerinin tematik incelemesi üçüncü bölümde yapılmıştır. Yazarın eserleri ilk basım tarihlerine göre kronolojik olarak incelemeye alınmıştır. Dilmen'in basılı otuz beş adet oyununda işlediği temalar saptanmıştır. Her eser müstakil olarak incelenmiş ve eserin özeti, kimliği ve eserde işlenen temalar okuyucuya sunulmuştur. İncelememizin sonucunda ortaya çıkan temalar hakkında genel bir değerlendirme, sonuç bölümünde yapılmıştır. Dilmen, toplumu ilgilendiren konuları geçmişten örneklerle işleyerek günün sorunlarına ışık tutmaya çalışır. Güngör Dilmen'in eserlerinde işlediği başlıca temalardan biri, toplumumuzda görülen aşırı Batı hayranlığıdır. Yazar, toplumun kendi kültürüne sahip çıkmayarak Batının kültür emperyalizmine kapılmasını eleştirir. Güngör Dilmen, Batının kapitalist yaklaşımına karşıdır. Yazar, Avrupa ve Amerika'nın kendi menfaatlerini üstün tutarak diğer toplumlara yaptığı sömürüyü gözler önüne serer. Batının ikiyüzlü davranışlarının eleştirilmesinin dışında Doğu'nun mistik ve dini inançlara kapılarak tembelleşmesinin eleştirisi, yazarın sıkça işlediği temalardan bir diğeridir. Güngör Dilmen, ideal dünya düzeninin inançlarla değil akıl ve bilimle oluşturulabileceğini düşünür. Yazar, aklı ve bilimi daima inançların üzerinde tutar. Eserlerde yalnızca yönetsel erkin eleştirisi yapılmazken halkın bilinçsizliğine de vurgu yapılır.