H.1145-1146 (M. 1732-1734) tarihli 5193-35 numaralı Anadolu Kazâskerliği Ruznâmçe Defterinin transkripsiyonu ve değerlendirmesi

Devlet-i Âl-i Osmanî, 600 yılı aşkın hükümran olduğu geniş bir coğrafyada kendine özgü bir idarî yapı inşa etmiştir. Farklı birçok milleti bünyesinde barındıran bu idarenin en önemli unsurlarından biri ilmiye sınıfıdır. Rumeli ve Anadolu Kazâskerliklerine ait ruznâmçe defterleri ilmiye sınıfının araştırılmasında başvurulması gereken kaynakların başında gelmektedir. Ağırlıklı olarak kadıların ve müderrislerin göreve başlama ve kariyerleri boyunca meslekî hareketliliğini ortaya koyan kayıtları içeren ruznâmçe defterleri ilmiye bürokrasinin işleyişini de görmemize imkân vermektedir. Çalışmada incelenmiş olan temel kaynağımız Anadolu Kazâskerliği'ne ait Nuruosmaniye Kütüphanesi'nde bulunan h.1145-1146 (m. 1732-1734) tarihli 5195-35 numaralı ruznâmçe defteri olmuştur. Bu defterdeki kayıtlar birincil kaynak olması bakımından XVIII. yüzyılın ikinci çeyreği dönemine ve çalışmamızın konusuna dair önemli bilgiler içermektedir. Çalışmamızda ilgili ruznâmçe hükümleri ve verilerine göre ilmiye sınıfını detaylı şekilde tetkik ettik. Zamansal ve mekânsal bir tahdit dâhilinde, kesitsel olarak kullanılan kaynaklar çerçevesinde mezkûr dönemin ve kurumun konuya ilişkin sorularına cevap aradık. İlgili deftere özgün bir değerlendirme ve bilgilendirme imkânı elde ettik. Özellikle çalıştığımız ruznâmçe defteri hareket ruznâmçesi olması cihetiyle kurum içi geçişler ve sebepleri ele alınmıştır. Kadılıktan kadılığa, müderrislikten kadılığa ve müderrislikten müderrisliğe atamalar defterimizde en hacimli kayıtlar olduğu görülmüştür. Bu atamaların ekseriyetle fiilen yâda muvakkaten olduğu tespiti yapılmıştır. Ayrıca çalışmamıza konu olan defterin transkripsiyon metni tezimize ilave edilmiştir.