H. 1255 Tarihli 3741 Numaralı Musul Eyaleti, Musul Merkez Kazası Nüfus Defterinin transkripsiyon ve değerlendirilmesi

Nüfus, belirli bir zaman diliminde bir bölgede ikamet eden insan sayısını göstermektedir. Osmanlı Devleti'nde ilk nüfus sayımlarının 15 ve 16. Yüzyıllarında yapılmış olmasına rağmen pek bir sonuç alınmasa da sistematik olarak II. Mahmut döneminde 1831 yılında yapılan nüfus sayımları modern anlamda niteleyebileceğimiz ilk nüfus sayımıdır. Yapılan bu sayımın asıl maksadı vergi ve asker alma odaklı olmasından dolayı tam nüfus hakkında bilgi sahibi değiliz. Bu tarihden itibaren nüfus sayımları belirli aralıklarla yapılmış olup zaman içerisinde günümüze kadar daha net sonuçlar doğuracak şekilde değişikliğe uğramıştır. Çalışma konusu olarak seçtiğimiz H. 1255 Tarihli 3741 Numaralı Musul Eyaleti Musul Merkez Kazası Nüfus Defteri, Hicri 1 Muharrem 1255 / Miladi 17 Mart 1839 yılında kayıt altına alınmıştır. Nüfus Defterimiz; Musul'un merkezinde bulunan mahalleler ve hane sayısını belirtmektedir. Devletin asker alma ve vergi vermek amacıyla gerçekleştirdiği bu nüfus defterinde bulunan kişilerin fiizksel özellikleri, meslekleri, sağlık problemleri, göç hareketlilikleri ve meslekleri hakkında vermektedir.