H.1310 (M.1892-1893) tarihli Girit vilayet salnamesinin transkripsiyonu ve değerlendirmesi

Salname, genel bağlamda bir yıllık olayları bir arada göstermek üzere düzenlenmiş olan eserlere denilmektedir. Bu kelime dilimize XIX. Yüzyıl'dan sonra girmiştir. Devlet salnamelerinin çıkarılmasıyla başlayan bu gelişmenin faydaları görülmeye başlandıktan sonra vilayet salnamelerinin düzenlenmesi yoluna gidilmiştir. 1867 Vilayet Nizamnamesinin çıkarılmasıyla Osmanlı Devleti'nin idari yapısı, eyaletlerden vilayetlere geçiş şeklinde düzenleme yapılmıştır. Bu reform hareketi ile birlikte vilayetlerde bir sene içerisinde meydana gelen bütün gelişmelerin kayıt altına alınması geleneği hızlı bir şekilde neredeyse bütün vilayetlere yayılmıştır. Vilayet salnamelerinde; vilayetin idari taksimatı, vilayette görev alan memurlar, coğrafi yapısı, ekonomik faaliyetleri, tarihi yapıları, vakıfları, camileri, okulları, kütüphaneleri, hastaneleri, vilayet bütçesi, nüfus yapısı, zirai ve ticari hayatı gibi hemen hemen pek çok konuda önemli bilgi ve istatistiki veriler barındırmaktadır. Bu eserler teşkilat tarihi açısından araştırmacılara ışık tutan önemli arşiv belgeleri mahiyetindedir. Osmanlı Devleti'nin idari teşkilat yapısını kavrayabilmemiz için arşivlerimizde bulunan salnameler üzerinde daha fazla araştırma yapılması gerektiği kanaatindeyiz. Bu sebepten dolayı teşkilat tarihi açısından son derece mühim olan Girit Vilayet salnamesi tezin ana konusunu teşkil etmektedir. Çalışmanın ana kaynağı olan H.1310 (M.1892-1893) tarihli Girit Vilayet Salnamesinin transkripsiyonu yapıldıktan sonra değerlendirme yapılabilmesi için tetkik eserler hakkında bibliyografya taraması yapılmıştır. Transkripsiyonu tamamladıktan sonra salnamedeki bilgileri sosyal bilimler araştırma ve metotları ışığında değerlendirmeye tabii tuttuk.