Hafif şişman ve şişman bireylerde düşük diyetsel ileri glikasyon son ürünlerinin metabolik parametreler üzerine etkisi

Obezite bir halk sağlığı sorunudur ve tedavisinde çeşitli yöntemler kullanılmaktadır. En önemli tedavi yöntemi tıbbi beslenme tedavisidir. Çeşitli diyet tedavi yaklaşımları kullanılmakla beraber son yıllarda düşük İleri Glikasyon Son Ürünleri (AGEs) diyetlerinin obezite tedavisinde hem ağırlık kaybı hemde metabolik bozuklukların düzeltilmesinde ek bir yarar sağlayacağı bildirilmektedir. Bu araştırma hafif şişman ve şişman bireylerde düşük AGEs içeren diyetin metabolik parametreler üzerindeki etkisinin incelenmesi amacıyla planlanmştır. Araştırma Şubat 2024- Mayıs 2024 tarihleri arasında Ankara'da özel bir beslenme danışmanlık merkezine başvuran bireylerle yapılmıştır. Araştırmaya 30-50 yaşları arasında, beden kütle indeksi ≥ 25 kg/m2 olan, tıbbi tedavi almayan bireyler dahil edilmiştir. Çalışma 45 bireyle yürütülmüştür. Veriler anket formuyla toplanmıştır. Anket formuyla bireylerin, demografik özellikleri, beslenme alışkanlıkları, antropometrik ölçümleri, kan basınç düzeyleri, biyokimyasal parametreleri ve 24 saatlik geriye yönelik 2 günlük besin tüketim kayıtları alınmştır. Besin tüketim kayıtlarıyla bireylerin beslenme durumları değerlendirilmiş, diyet AGEs'leri hesaplanmıştır ve ortalama AGEs alımları 9.575,1 ± 4.633,89 kU bulunmuştur. Bu çalışmada bireylere uygulanan diyet tedavisinde diyet AGEs içeriği 6000 kU olacak şekilde planlanmış ve 12 hafta süreyle yapılan takipte bireylerin ortalama 6.941,3 ± 1.723,22 kU AGEs aldıkları belirlenmiştir. Çalışma başlangıcında erkeklerin kadınlara göre, bekarların evlilere göre, mesleği serbest meslek olanların ve öğrencilerin ev hanımı-emekli-işçiye göre, hastalığı olanların olmayanlara göre, alkol kullananların kullanmayanlara göre, sigara kullananların kullanmayanlara göre AGEs alım miktarlarının daha yüksek olduğu bulunmuştur. Bireylerin çalışma başlangıcı ve 12. Hafta arasındaki bel kalça oranlarına göre riskli olanların olmayanlara göre AGE alım düzeyleri daha yüksektir ve aralarındaki fark istatistiksel olarak anlamlıdır (p<0.05). Diyastolik kan basıncı açısından ≥90 mmHg olan bireylerin <90 mmHg olanlara göre AGE alımı daha yüksektir ve aralarındaki fark istatistiksel olarak anlamlıdır (p<0.05). Çalışma başlangıcı ve sonrasında cinsiyete göre yapılan karşılaştırmalarda; açlık kan glukozu, HbA1c, ALT, ürik asit ve kreatin değerleri yönünden, cinsiyetler arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olduğu bulunmuştur (p<0.05). HbA1c seviyesi başlangıcında % 5.1 ± 0.41 iken, çalışma sonunda % 4.7 ± 0.26 olmuştur. Fark bulunan tüm durumlarda kadınların değerlerinin daha düşük olduğu bulunmuştur. Cinsiyet, medeni durum, pişirmeden önce marine etme ve limon-sirke kullanımın yüksek AGEs alımı için risk faktörü oldukları (p<0,05) belirlenmiştir. Sonuç olarak bu araştırma düşük AGEs içeren beslenme modelleri, obeziteye eğilimli bireylerde metabolik risklerin azaltılmasında etkili bir strateji olarak değerlendirilebileceğini göstermiştir. Diyetisyenler tıbbi beslenme tedavisi verirken AGEs içeriğini dikkate almalı, bireylerin yaş, cinsiyet ve yaşam tarzına uygun düşük AGEs önerileri sunmalıdır.