Hâfız-ı Ebrû'nun Zübdetü't-Tevârîh adlı eserinde Timur'un Suriye seferine dair kayıtlar

Hâfız-ı Ebrû'nun eserleri İlhanlıların son zamanları ve 830/1427 yılına kadarki Timurlular ve İran tarihi için büyük önem taşır. Hâfız Ebrû olarak meşhur olan Şihabüddin Abdullah b. Lütfullah Hâfî (ö. 833/1430) tarafından telif olunan ve Mecma'ü't-Tevârîh veya Zubdetu't-Tevârîh olarak tanınan eserler Ortaçağ tarihinin önemli Farsça kaynaklarındandır. Bu eserleri tarih ilmi için önemli kılan kısmı ise müellifin yaşadığı dönemin müşahidi olmasından ileri gelmektedir. Eserin orijinal kısmı olarak nitelendirilen "Zübdetü't-Tevârîh-i Baysungur" adını taşıyan dördüncü ve son kısmı iki kısma ayrılır. Birinci kısımda Timur tarihinden, ikinci kısımda 830/1427 yılına kadar ki Şahruh tarihinden bahsedilir. Eserin bu kısmı, Seyyid Kemal Cevadî tarafından 1380'de Zübdetü't-Tevârîh adıyla dört cilt halinde Tahran'da neşredilmiştir. XIV. yüzyılın ikinci yarısı ve XV. yüzyılın ilk dönemi için nüfuzlu ve güçlü devletlerin aynı perdede sahne aldıklarını görüyoruz. Bunlardan tarihin seyrine etki eden hükümdarlardan olan Timur'un 1400 yılı yazında Sivas, Malatya, Behinsi, Ayıntab'ı alarak güneye doğru hareket etmesi ile başlayan Suriye Seferi, 1400 yılının Aralık ayında Şam önünde Memlûk Sultanı'nı mağlup etmesiyle son bulmuştur. Kendisini Cengiz İmparatorluğunun doğal mirasçısı olarak gören Timur, "Beş Yıllık Sefer" olarak adlandırılan (1392-1397) seferinin ilk bölümünde; Hazar denizinin güneyinden başlayarak Mâzenderân, Esterâbâd, Fars üzerinde Şiraz ve Kirman bölgelerini ele geçirerek devam etmiş ve Sultaniye, Bağdad, Tekrit, Erbil ve Musul, Cizre, Mardin, Irak-ı Arap bölgesinin zaptıyla tamamlamıştır. Timur, Türkiye sınırlarına ulaştığında gücünü kabul ettirmek amacıyla Erzincan Emirliği, Karamanoğulları, Dulkadıroğulları, Karakoyunlu Devleti, Kadı Burhaneddin Devleti'nden kendisine itaat etmelerini istemiş Memlûk Devleti'ne de kalabalık bir elçilik heyeti göndermişti. Timur'un Anadolu topraklarındaki ilerleyişi devam ederken buradaki harekâtını tamamlamadan Suriye'ye yönelişi ilginç bir olaydır. Fakat durumu iyi tahlil eden Timur'un, Memlûk-Moğol mücadelesinde dönemin diğer önemli gücü olan Osmanlı Devleti'nden önce Suriye'ye yönelmesi durumu daha iyi anlaşılacaktır. Bu çalışmada, Farsça kaleme alınan bir dönem kaynağı incelenerek hazırlanacak ve bununla birlikte dönemin diğer kaynakları ve tedkikler de kullanılarak çalışma tamamlanacaktır. Bu bağlamda çalışmamızın sonucunda Ortaçağ Farsça kaynaklarından birinin daha araştırmacıların hizmetine sunulmuş olacaktır.