Hakani Mehmet Bey hayatı, eserleri, edebi kişiliği ve divanının tenkidli metni

Bu çalışmada öncelikle, şimdiye kadar üzerinde pek fazla durulmamış olan, Hakan! Mehmed Bey Divanı'nın tenkidi metnini ortaya çıkarmayı amaçladık; ancak bunun yanında, onun hayatı, edebi kişiliği ve eserleri hakkında da bilgi vererek, onu her yönüyle tanıtmaya çalıştık. Çalışma; Hakan! Mehmed Bey'in Hayatı, Kişiliği, Eserleri ve Divan'nın Tenkidii Metni olmak üzere üç ana bölümden oluşmaktadır. Hakan! Mehmed Bey'in asıl adı " Mehmed ", şiirdeki mahlası " Hakan! "dir. Kesin tarihi bilinmemekle beraber, 16. yüzyılın ilk yarısında dünyaya gelmiş, müteferrikalık, sancak beyliği, Divan-ı Hümâyûn muhasebeciliği gibi görevlerle, hemen hemen ömrünün tamamın! İstanbul'da geçirmiş; H. 1015/ M. 1606-7 'de, ileri bir yaşta İstanbul'da vefat etmiş; Edirnekapısı Mihrümah Sultan Camii naziresine defnedilmiş ve mezarı halen aynı yerdedir. Sadrazam Ayaş Paşa ve Güzelce Rüstem Paşa'nın neslinden gelmektedir. Baba adı Katib Çelebi'ye göre Abdülcelil, Beyanî'ye göre Mahmud, anne adı Şerife'dir. Adı geçen sadrazamlarla soy ilişkisi dikkate alındığında; aslen Balkan milletlerinden Hırvat, Arnavut veya Boşnak soylu olduğunu söyleyebiliriz. Hakari şairlik şöhretine muhtemelen, 16. yüzyılın son çeyreğinde ulaşmış; ikinci derecedeki şairlerin önde gelenlerindendir. Divan şûrine önemli bir yenilik getirmemişse de, onun klâsik yapısına tamamen bağlı kalmış, mevcut vokabülerini başarıyla kullanmıştır. Din dışı şiirleri yanında, din ve tasavvufD yolunda öğütler veren şiirleri de Divanı'nda önemli bir yer tutar. Bütün eserlerinde Ehl-i Beyt sevgisi açıkça görülür. Hakan'nin üç eseri vardır: Hz. Peygamber'in fiziki ve ruhi portresini işleyen 712 beyittik " Hilye " adlı mesnevisi ona en fazla şöhret kazandıran eseridir. Yüzlerce yazma nüshası vardır. Altı defa eski harflerle, iki defa da yeni harflerle basılmıştır. Kendisinin Miftâhü'l-Fütûhât adını verdiği Hadis-i Erba'In'i yaklaşık 3500 beyittik bir mesnevidir. Birçok yazma nüshası vardır ve üzerinde bir bitirme bir de yüksek lisans çalışması yapılmıştır. Hakanî'nin müretteb Divanı'nın beş yazma nüshasına ulaşabildik. Bunlardan dört tanesi biribirine çok yakın; ancak Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi, Revan Bölümü 781 numarada kayıtlı nüsha diğerlerinden hacim yönünden üçte iki onranında fazla olduğu gibi, gazellerin sıralanışı da onlardan farklıdır. Bu çalışmada sıra numaralan o nüshaya göre verilmekle beraber, metin kurulurken, Hakani'nin kaleminden çıkmış olması muhtemel nüsha yakalanmaya çalışılmış, farklılıklar aparatta gösterilmiştir. Hakanl'nin müretteb Divanı'nda 4 kaside ve 612 gazel vardır. Çalışmanın sonuna, yalnızca özel isimleri içine alan bir dizin ekledik.