Hâkim eş-Şehîd el-Mervezî'nin el-Kâfî adlı eserinin incelemesi

Bu çalışma, Hanefî mezhebinin klasik literatürü içerisinde müstesna bir yere sahip olan Hâkim eş-Şehîd el-Mervezî'nin el-Kâfî adlı eserini muhteva, kaynak ve metodoloji açısından incelemeyi konu edinmektedir. el-Kâfî, İmam Muhammed b. Hasan eş-Şeybânî'nin başta el-Asl olmak üzere zâhirü'r-rivâye kapsamındaki eserlerinin bir muhtasarı olarak telif edilmiş olmakla birlikte, müellifin tercihleri, değerlendirmeleri ve tasnif anlayışı sebebiyle salt bir ihtisar olmanın ötesine geçmektedir. Bu bağlamda çalışma, el-Kâfî'nin Hanefî mezhebinin erken dönem fıkhî düşüncesini yansıtma biçimini, mezhep içi rivayet ilişkilerini ve müellifin metodolojik duruşunu ortaya koymayı hedeflemektedir. Araştırmada öncelikle el-Kâfî'nin dayandığı yazılı tespit edilmiş; zâhirü'r-rivâye ve nevâdir literatürüyle ilişkisi ayrıntılı biçimde ele alınmıştır. Ardından eserin bölüm ve bâb tasnifi, özellikle el-Asl ile mukayeseli olarak incelenmiş; Mervezî'nin ihtisar sürecinde yaptığı tasarruflar değerlendirilmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünde ise el-Kâfî'nin namaz ve zekât bölümleri esas alınarak eserin muhtevası, üslubu ve metodolojisi analiz edilmiştir. Bu çerçevede Mervezî'nin kıyas ve istihsan anlayışı, hadisleri ele alış biçimi, görüşleri değerlendirme tarzı ve mezhep içi tercihleri ayrıntılı şekilde ele alınmıştır. Bu çalışma, el-Kâfî'nin Hanefî fıkıh geleneği içerisindeki konumunu tespit etmeyi ve Mervezî'nin fıkhî katkısını tutarlı bir metodolojik çerçeve içinde değerlendirmeyi amaçlamakta; böylece erken dönem Hanefî hukuk düşüncesinin ve bu düşüncenin aktarım biçimlerinin daha derinlikli bir şekilde anlaşılmasına katkı sağlamayı hedeflemektedir.