Hakîm et-Tirmizî'de kalp ve ibadetlere dair sembolik anlatım

İmâm, sûfî, zâhid, muhaddis, hâfız ve usûlü'd-dîn âlimi olarak tanınan Hakîm et-Tirmizî h. III. (IX.) yüzyılın başlarında Tirmiz'de doğmuştur. İlim hayatına henüz gençlik çağından itibaren "İlm-i âsâr" ve "İlm-i rey" i öğrenme tutkusuyla başlamıştır. Bilâhare tedrisinde büyük mesafeler kat eden Tirmizî, anlatmak istediği herhangi bir şeyi ifade ederken kavramın somut anlamından yola çıkarak soyut anlamına kavuşturma yolunu seçmiştir. Bu noktada meramını anlatmasına yardımcı olabilecek temsil, mesel, mecaz, teşbih ve işaret vb. lisanî ve belâğî üslûplar aracıyla sembolik dilin kullanımı onun çokça istifade ettiği yöntem olduğu söylenilebilir. Buna dayanarak Tirmizî'nin kalbin makamlarını ele alırken, muhatap kitlenin anlayabilmesi için kalp mertebelerini somutlaştırarak anlatması, ibadetlerin kendine has bir üslûpla mecazî anlatımına değinmesi ve harflerin (sırrî) sembolik mânalarına temas etmesinden anlaşıldığı gibi o son derece soyut meseleleri yukarıda geçen yöntemler vasıtasıyla daha iyi anlaşılmasına zemin hazırlamış olduğu fikri ileri sürülebilir. Tarafımızca yapılan araştırmaların neticesine göre akademik çalışmaların farklı alanlarında sembolik dil ya da sembolik anlatım tarzında çeşitli alanyazın araştırmalara rastlanmıştır. Ancak iş bu çalışmalarda Hakîm et-Tirmizî özelinde kalp ve ibadetlere dair sembolik anlatım şeklinde herhangi bir çalışmayla karşılaşılmamıştır. Bu durum bizi böyle bir çalışmanın yapılmasına götürmüş ve ulaşılan bilgileri okuyucuya sunulmasının kapısını aralamıştır. Sonuç olarak böyle bir çalışmayı oluşturmanın nedeni anlatılmak istenilen şeyin daha ilgi çekmesine ve dinleyicisinin daha yaratıcı düşünmesine vesile olan sembolik dili tasavvufî yorum bağlamında ele almak ve Hakîm et-Tirmizî'nin telif ettiği eserlerden hareketle konuyu müzakere etmeye çalışmaktır.