Hakkari'de yetişen bazı bitkilerin toplam fenolik bileşen içeriklerinin ve biyolojik aktivitelerinin belirlenmesi

Hakkari ilinde yabani olarak yetişen Arum sp. (Kari), Diplotaenia sp. (Siyabo) ve Chaerophyllum sp. (Mende) uzun yıllardır halk için besin kaynağı olmasının yanında çok önemli bir tedavi kaynağı olmuştur. Bu çalışmada, bu bitkilerin başta hekzan olmak üzere sırasıyla etanol ve aseton çözeltileri kullanılarak aşamalı ekstraksiyonu, ekstrakt % verimleri, bitki ekstraktlarının antioksidan aktivite, antimikrobiyal aktivite ve toplam fenolik madde içerik analizleri gerçekleştirildi. Bitki ekstraktlarının antimikrobiyal aktivite analizleri 13 farklı test mikroorganizması kullanılarak agar kuyu difüzyon yöntemi ile yapıldı. Bitki ekstraktlarının antioksidan aktivitelerinin belirlenmesinde DPPH ve ABTS radikal giderme analizi olmak üzere iki farklı analiz yöntemi kullanıldı. Toplam fenolik bileşen içerikleri Folin-Ciocalteu reaktifi kullanılarak belirlendi ve sonuçlar gallik asit eşdeğeri olarak değerlendirildi. Çalışma sonucunda, en yüksek ekstrakt veriminin Arum sp. bitkisinin etanol ekstraktında (% 10,4011) olduğu, en düşük verimin ise, Diplotaenia sp. bitkisinin aseton ekstraktında (% 0,3253) olduğu belirlendi. Ardından, bitki ekstraktlarının birçok test miroorganizmasına karşı yüksek antimikrobiyal aktiviteye sahip olduğu tespit edildi. Özellikle Diplotaenia sp. bitkisinin etanol ekstraktlarının hem aktivite spektrumunun geniş hem de en yüksek antimikrobiyal aktiviteye sahip olduğu tespit edildi. Yapılan antioksidan aktivite analizleri sonucunda, Diplotaenia sp. bitkisinin etanol ekstraktının en yüksek antioksidan aktivite gösterdiği, Chaerophyllum sp. bitkisinin hekzan ekstraktının ise en düşük antioksidan aktiviteye sahip olduğu tespit edildi. Diğer bitki ekstraktlarının ise iyi derecede antioksidan aktiviteye sahip oldukları tespit edildi. Toplam fenolik içerikleri açısından değerlendirildiğinde, en yüksek fenol içeriğinin Diplotaenia sp. (55,36±0,035 µg/ml) en düşük fenol içeriğinin ise Chaerophyllum sp. (3,47±0,001µg/ml) bitki ekstraktının sahip olduğu tespit edildi. Bu çalışma sonucunda elde edilen veriler, doğal ve yaygın olarak yetişen üç bitki, özellikle halk arasında Siyabo olarak bilinen yüksek biyolojik aktiviteye sahip Diplotaenia sp. ile ilgili yapılacak farmakolojik çalışmalara ışık tutacağı düşünülmektedir. Anahtar sözcükler: Arum sp., Biyolojik aktivite, Chaerophyllum sp., Diplotaenia sp., Fenolik bileşen analizi.