Halk elindeki yerli kazların yumurta, kuluçka ve büyüme özellikleri üzerine suya erişimin etkisi

Kars ilinde halk elinde yetiştirilen yerli kazlarda su kaynağına erişimin yumurta, kuluçka ve büyüme özellikleri üzerindeki etkileri bu araştırmada incelenmiştir. Kars yöresinde halk elindeki kaz yetiştiriciliği; sürekli su kaynağına erişimi olan (EVAR), su kaynağına erişimi kısıtlı (ESVAR) ve su kaynağına erişimi bulunmayan (EYOK) olmak üzere üç farklı sistemde yürütülmektedir. Bu çalışmada, söz konusu üç yetiştirme tipinde bir erkeğe iki veya üç dişi (1♂:2−3♀) ya da bir erkeğe dört veya beş dişi (1♂:4−5♀) düşecek şekilde çiftleştirme yapan yetiştiricilerin yumurtaları ile bu yumurtalardan çıkan civcivlerin 6 aylık büyüme özelikleri değerlendirilmiştir. Bu kapsamda, her bir yetiştirme grubu doğal yetiştirme koşullarında, halk elinde izlenmiştir. Araştırmada yer alan yerli kazlarda yumurtlama periyodu, yumurta verimi (%) yumurta sayısı (adet), ortalama yumurta ağırlığı ve şekil indeksi gibi temel yumurta özellikleri düzenli olarak takip edilmiştir. Kuluçka dönemine ilişkin olarak döllülük oranı, kuluçka randımanı, çıkım gücü ve embriyonik ölüm düzeylerine ait ölçümler kaydedilmiştir. Kuluçkadan çıkan civcivler numaralı halkalarla işaretlenerek bireysel büyüme performansları dönemsel olarak takip edilmiştir. EVAR, ESVAR ve EYOK yetiştirme koşulları ile farklı erkek–dişi oranlarının yumurta, kuluçka ve büyüme parametreleri üzerindeki etkileri Genel Doğrusal Model kapsamında değerlendirilmiş; gruplar arasındaki istatistiksel farklılıklar ise Tukey çoklu karşılaştırma testiyle belirlenmiştir. Yaşama gücüne ilişkin verilerin analizinde Kaplan–Meier yaşam eğrisi tekniğinden yararlanılmıştır EVAR, ESVAR ve EYOK yetiştirme tiplerindeki gruplarda yumurtlama periyodu sırasıyla 62,26 gün, 58,54 gün ve 71,24 gün; kaz başına yumurta verimi (adet) sırasıyla 18,86 adet, 16,64 adet ve 17,86 adet olarak gerçekleşmiştir. Halk elinde farklı tiplerde yetiştirilen kazlarda kuluçka özellikleri bakımından istatisitksel bir farklılık tespit edilmemiştir. Ortalama gönlük calı ağırlık artışı (GCAA) 3-6 aylık dönemde EVAR, ESVAR ve EYOK yetiştirme tiplerinde sırasıyla 21,10ag, 18,87bg ve 19,60bg olarak bulunmuştur (P<0.001). Yetiştirme tiplerine (EVAR, ESVAR ve EYOK) göre çıkım ile 6.ay arasındaki yaşama gücü bakımından önemli bir fark tespit edilmemiştir. Doğal yaşamlarında suya bağımlı bir tür olmalarına rağmen, kazlarda EVAR, ESVAR ve EYOK yetiştirme tiplerine göre incelenen birçok özelliğin anlamlı şekilde değişmemesi, bu hayvanların Kars yöresinin çevresel koşullarına başarılı bir biçimde uyum sağladığını göstermektedir.