Halvetiliğin Şabaniyye kolunda Türk musikisi

Türk İslam Tasavvuf kültürü, kadim Türk kültür ve sanatının, geleneklerinin, yaşayış tarzı, idealleri ve ahlaki yönlerinin İslamiyet'le mecz edilmiş bir yansıması niteliğindedir. Klasik Türk Mûsikîsi, Cami Mûsikîsi, Tekke Mûsikîsi gibi kavramlar; içi büyük ölçüde tasavvufi eğitimin okulları olan tekkelerde yetişen sanatkarlarla dolan olgulardır. Mûsikî tarihimizdeki hangi büyük sanatkarı incelesek, gerçek bir tasavvufi yola ve bu yolun evliyasına bağlılığını veya bu yolların sanat üstadlarından faydalandığını görürüz. Hatta bizzat yolun büyükleri bir çok geleneksel sanat dalının üstadı olarak karşımıza çıkar. Mutasavvıfların, sanat kaygısı gütmeden, Hak yoluna dair tecrübe, zevk-i manevi ve seyr-i süluk içerisindeki merhalelerini yansıtan, öğüt ve hakikat bilgisiyle, gerçek aşkı anlatan nutuklarının toplandığı divanları; Türk kültürünün, dil, edebiyat, mûsikî ve maneviyat gibi alanlarda çok büyük bir gelişme göstermesini sağlamıştır. İncelenen pek çok kaynak tasavvufi yollardan Mevlevilik, Cerrahilik, Gülşenilik, Bektaşilik gibi yollarda pek çok mûsikîye dair çalışmanın yapılıp, bu yollardan yetişen sanatkarların ve mûsikîmize kazandırdıkları eserlerin belirlenmeye çalışıldığını göstermektedir. Bu çalışma 'Halvetiğin Şa'baniyye Kolunda Türk Mûsikîsi' başlığı altında ele alınarak, bu yolun Hz. Peygambere ulaşan silsilesi, kökeni, usul ve adabı, zikir usulü, kültür ve sanata bakış açısı, velileri, şairleri, araştırmacıları, bağlıları ve bu yola muhabbet besleyenleri arasındaki değerli mûsikîşinasları, zakirbaşıları, ve bu sanatkarların Türk mûsikîsine katkıları yönüyle incelenmesi amacıyla hazırlanmış, ayrıca, araştırmacının büyük bir titizlik ile, birinci el kaynaklardan derlediği, notaya aldığı ilahiler ile de Türk Mûsikîsi repertuarına Şa'bani ilahilerini kazandırarak, alanında özgün aynı zamanda yeni bir çalışma olması bakımlarından bir hizmet gerçekleştirmek ümidiyle yola çıkılmıştır. Çalışma Şa'baniyye'de Türk Mûsikîsi'nin bestekar, icracı, zakirbaşı, durakhan, kasidehan ve hocaları, bu yola özgü eserleri, usul, erkân ve adabı ile mûsikîye karşı tutum ve inançları, derlenen ve notaya aktarılan ilahilerin repertuara kazandırılması, bestelenen eserlerin sözlerinin edebi açıdan değeri, şair ve mutasavvıflarının tasavvufi açıdan önemi ve bu sözlerin bütün nesillere ışık tutan, insana manevi değerlerini hatırlatan yönünü içeren, ayrıca "Şa'bânî bestekarların eserlerinden örnekler ve notalar" ve "araştırmacının derlediği ve notaya aldığı ilahiler" kısımları ile derleme niteliğini haizdir. Çalışmada genelden özele gidilerek, Giriş bölümünden sonra Birinci bölümde; Din, İnsan, Tasavvuf, Mûsikî ilişkisi, kısaca kültürel açıdan Türk Tasavvuf Tarihi, konumuzla bağlantılı yönüyle Türk Mûsikîsi Tarihi, önemli sanatkarları, tür ve biçimleri formları açıklanmaya çalışılmış, Şa'baniyye'nin neş'et ettiği ana tarikat olan Halvetilik yolu; kökeni, silsilesi, önemi, kolları, zikir usulü ve mûsikîşinasları ve onların eserleri yönüyle belirtilmeye çalışılmıştır. İkinci bölüm Şa'bânîyye yolu; kökeni, tarihi, kolları, tekkeleri, kurucu piri Şaban-ı Veli Hz., Pir asitanesi, bu yolun adab ve erkanı, zikir usulü, mutasavvıf şairleri ve onlardan bestelenen eserlere değinilmesiyle oluşturulmaya çalışılmıştır. Üçüncü bölüm, Şa'bânîlik'te mûsikî, mûsikîye verilen önem, Şa'bânî tekkelerinde icra edilen formlar, bu yolun sanatkarlarının mûsikîye katkıları, Şa'bânî mûsikîşinasların hayatı, Şa'bânî zakirbaşılar, Şa'bânîyye ile birlikte başka yollara da müntesib mûsikîşinaslar ve bu yola muhabbeti olan sanatkarların belirlenmesi, bütün bu sanatkarların ulaşabildiğimiz eserlerinden örnekler, araştırmacı tarafından derlenen ve notaya alınan eserlerin eklenmesi, Şa'bânî dergahında okunan diğer eserlerin notalarının eklenmesi, ve çalışmamızda çokça istifade ettiğimiz, mahfuzatı ve destekleriyle bizlere büyük bir kaynak olan, Şa'bânîyye yolunun son postnişini, Hafız Mehmet Dumlu Kütahyevi (Öl.2011); hayatı, hizmetleri, vermiş olduğu kıymetli bilgiler, derlememiz için icra ettiği eserler ve sohbetlerinden edinililmeye çalışılan bilgiler ve dergahındaki mûsikî uygulamaları ışığında incelenmeye çalışılarak, Sonuç , Kaynakça, Ekler, Kısaltmalar ve Ekler Listesi kısımlarına geçilmiştir. Bu çalışmanın, başta himmet eden Rabbime, bilgi, tecrübe, kaynak, hatıra, destek ve güvenlerini eksik etmeyen, manevi desteklerini esirgemeyen hocalarım, dostlarım ve ailemin bu desteklerine layık, alandaki bir boşluğu dolduracak mahiyeti haiz bir hizmet olması en büyük arzumuzdur. Şa'bânîyye yolunun esaslarına karşı manevi cehaletimizden doğacak kusurlardan, yolun yüce velilerinin yüce hoş görülerine sığınırım. Anahtar Kelimler: Halvetiyye, Şa'bânîyye, Türk Mûsikîsi.