Hammâmîzâde İsmâil Dede Efendi'ye atfedilen Râst Kâr-ı Nâtık'ın edisyonlarının incelenmesi

Bu çalışmada, Klâsik Türk Mûsikîsi'nin en büyük şahsiyetlerinden biri olan Hammâmîzâde İsmâil Dede Efendî'nin (1778-1846), Râst makamında ve Yürük Semâî usûlünde bestelediği Kâr-ı Nâtık'ı incelenmiştir. 12 beyitte 24 makam ihtiva eden Kâr-ı Nâtık'ın, OMAR ve Dârü'l-elhân nüshalarında karşılaştırmalı olarak makam ve usûl-vezin açısından analizi yapılmıştır. Çalışmanın giriş bölümünde öncelikle Klasik Türk Mûsikîsi'nin kökeni ve gelişiminden bahsedilmiştir. Daha sonra incelenen eserin bestekârı olan Dede Efendî'nin sanat hayatı ve eserlerinden bahsedilerek, çalışmanın daha anlaşılabilir olması için Kâr-ı Nâtık formu hakkında kısaca bilgiler verilmiştir. Bu çalışmada Râst Kâr-ı Nâtık'ın OMAR ve Dârü'l-elhân nüshalarındaki; güfte, makam ve usûl-vezin açısından benzerlik ve farklılıklarının neler olduğunu veya olup olmadığını araştırmak amacıyla nitel araştırma ve tarama modeli kullanılmıştır. Karşılaştırılan nüshalardaki notalar finale nota yazım programı kullanılarak yeniden bilgisayar ortamında notaya alınmıştır. Eser makam açısından incelenirken öncelikle Dede Efendî'nin çağdaşları ve XVIII. yüzyıl nazariyatçılarından olan Hızır Ağa, Tanbûri Küçük Artin, Abdülbâki Nâsır Dede ve Hâşim Bey'in makam tariflerine yer verilmiştir. Daha sonra ele alınan tarifler ile Kâr-ı Nâtık'ın karşılaştırılan nüshalarındaki (OMAR, Dârü'l-elhân) makam seyir işleyisi, kullanılan perdeler ikili şablon sayesinde karşılaştırılmıştır. "Müfte'ilün Müfte'ilün Müfte'ilâtün" vezninde bestelenen eserin usûl-vezin incelemesinde ise iki nüshadaki güftelerin dağılımındaki farklılıkları ortaya koymak amacıyla, usûl-vezin şablonları oluşturulmuş ve yorumlanmıştır. Yapılan analizler neticesinde elde edilen bulgular değerlendirilerek, karşılaştırılan nüshaların günümüz makam eğitimi-öğretimi ve icrâ koşulları bakımından tutarlılığına ise sonuçlar kısmında değinilmiştir.