Untangling the complex nature of household food waste drivers through fuzzy cognitive mapping

Haneiçi gıda israfının (HGİ) azaltılması önemli çevresel, sosyal ve ekonomik sonuçlar doğuracağından, farklı disiplinlerden araştırmacılar bu olguyu çeşitli yönleriyle araştırmış ve HGİ'ye neden olan çok sayıda faktör belirlemişlerdir. Buna rağmen, HGİ ile ilgili faktörlerin karmaşık ağının ampirik araştırması hâlâ emekleme aşamasındadır. Bu olguyu araştırmak için kullanılan yöntemler, tüketicilerin gıda israfı davranışını çevreleyen karmaşıklığı yakalamada genellikle yetersiz kalmıştır. Bu nedenle, bu tezin temel amacı, bu karmaşıklığın daha bütün bir gösterimini sağlamaktır. Bu amaçla, HGİ ile ilgili faktörlerin oluşturduğu sistemi göstermek için farklı bir yöntem olan bulanık bilişsel haritalama (BBH) kullanılmıştır. İlk aşamada, daha önceki çalışmaların içerik analizinin yapılması ve konu ile ilgili uzman görüşü alınması şeklinde ifade edilebilecek iki adım arasında tekrarlanan bir süreç takip edilmiştir. Bu süreç sonucunda sistem kavramları olarak tanımlanan en yaygın HGİ'ye neden olan faktörler ve bu faktörlerin arasındaki nedensel ilişkiler belirlenmiş ve birleştirilmiştir. İkinci aşamada, bu iyi tanımlanmış çerçeve, simülasyonları yürütmek ve HGİ'yi azaltmaya yönelik olarak tasarlanan müdahale alternatiflerini karşılaştırmak için tutarlı bir temel sağlayan bir BBH'ye dönüştürülmüştür. Üçüncü aşamada, en etkili faktörler ortaya çıkarılmış ve literatürdeki çelişkili bulgulardan kaynaklanan belirsizlikler çözülmüştür. Ardından, senaryo analizi yoluyla, yukarıda bahsedilen müdahale alternatifleri HGİ üzerindeki etkilerine göre karşılaştırılmıştır. Son bölümde ise, her aşamanın bulguları bütünleştirilmiş ve teorik, metodolojik ve pratik çıkarımları açısından tartışılmıştır. Anahtar kelimeler: Haneiçi gıda israfı, sosyal pratik teorisi, bulanık bilişsel haritalar, karmaşıklık, senaryo analizi