Harry St. John Bridger Philby: Hayatı ve Vehhâbî Devleti'nin kuruluşundaki rolü

İngiltere, Osmanlı Devleti'nin Birinci Dünya Savaşı öncesi politik ve ekonomik buhranlarından istifade etmiş, Doğu memleketlerini siyasî ve ekonomik olmak üzere birçok yönden kontrol altına almak üzere özel yetişmiş devlet adamlarını bu bölgelere göndermiştir. Özellikle azınlıkları politik özne kabul ederek bunların bulunduğu alanlarda nüfuzunu artırmış olan İngiltere, bağımsızlıklarını kazanmaları hususunda onları cesaretlendirmiş ve yönlendirmiştir. Bu bağlamda Harry St. John Bridger Philby, Birinci Dünya Savaşı yıllarında İngilizlerin Hindistan'a ve daha sonra Arabistan'a göndermiş olduğu çok kültürlü ve çok dilli devlet adamlarındandır. Cambridge Üniversite'sinde özel dersler almış, başta Fars, Arap, Hint kültürü olmak üzere Doğu literatürü ve yerel dillerde uzmanlaşmıştır. Aynı dönemde birçok yönden zayıflamış bulunan Osmanlı Devleti'nin güttüğü merkeziyetçilik politikasının, birçok bölgede Arapları, Osmanlı idaresi aleyhine çevirmiş olduğu görülmektedir. Son derece donanımlı ve tecrübeli olan Philby, Arap dünyası hakkındaki detaylı gözlemlerini en iyi şekilde İngiliz Hükümetine yansıtmış, Vehhâbîlerin siyasî ve dinî fikir, amaç ve çıkarları ile ilgili tespitlerde bulunmuş, Arap isyanında ve bugünkü Vehhâbî Devleti olan Suudî Arabistan Krallığı'nın kuruluşunda önemli roller oynamıştır. Daha sonra Philby, İngiltere'nin bölgedeki politikalarını eleştirerek görevinden istifa etmiş, Vehhâbî Devleti'nin kurucusu ve lideri Abdülaziz b. Suud ile yakın ilişkiler geliştirerek onun danışmanı olmuştur. Philby'nin bu yıllarda İslam'ı seçmesi aradaki dostluğu daha da kuvvetlendirmiştir. Vehhâbî devletinin modernleşmesinde oldukça etkin olan Philby, zenginleşmesinde de önemli rol almış, başta otomobil ve petrol şirketleri olmak üzere, yabancı sermayenin Arap topraklarına girmesine aracılık etmiştir. Bunun dışında iyi bir seyyah ve kâşif kabul edilen Philby'nin Arabistan ve çevresinde bulup topladığı arkeolojik kalıntı ve jeolojik bulgular, flora ve fauna örnekleri çeşitli müzelerde, tarih ve coğrafya topluluklarının dernek ve vakıflarında korunmaktadır. Kendi hayatı ve Arabistan'la ilgili yazmış olduğu onlarca kitap, makale ve gazete yazıları, yapmış olduğu gözlem ve tespitler o döneme ait birinci el kaynak olması açısından büyük önem arz etmektedir.