Havayolu çalışanlarının sürdürülebilirlik algıları, yeşil örgütsel davranışları ve kurumsal itibara yönelik görüşlerinin incelenmesi

Dünyanın globalleşmesiyle küresel ısınma, iklim krizi gibi problemler meydana gelmeye başlamıştır. Bu süreçte işletmelerin faaliyetleri büyük paya sahiptir. Bu durum sürdürülebilirlik, yeşil örgütsel davranış gibi kavramların oluşmasına ve gelişmesine ortam hazırlamıştır. Havayolu işletmeleri de bu doğrultuda faaliyetlerini düzenlemeye başlamışlardır. Havayolu işletmelerinin sürdürülebilir çalışmalar gerçekleştirmeye başladığı ve oluşturulan faaliyetlerin kurumsal itibarın artışında veya azalışında rol oynadığı gözlemlenmiştir. Havayolu işletmelerinin sürdürülebilirlik faaliyetleri gerçekleştirmesinde en büyük etken olarak çalışanların sürdürülebilirlik ve yeşil örgütsel davranış algıları önem arz etmektedir. Yapılan araştırmada havayolu işletmelerindeki yer hizmetleri çalışanlarının sürdürülebilirlik algılarını, yeşil örgütsel davranışlarını ve kurumsal itibara yönelik görüşlerini belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışanların sürdürülebilirlik algıları ve yeşil örgütsel davranışları doğrultusunda bir havayolu işletmesinin itibarını nasıl ele aldığını görme amacı gütmektedir. Çalışanların sürdürülebilirlik algıları ve yeşil örgütsel davranışlarının kurumsal itibara bakış açılarına yönelik görüşleri sonucu ile işletmelerin sürdürülebilirlik faaliyetlerinin çalışanların tutumu açısından da ele almanın önemi tespit edilmiştir. Bu durum ilerleyen süreçte sosyal sorumluluk ve çevre bilincine sahip çalışanlarının olması için faaliyetler düzenlemesinde etkili olacaktır. Araştırma, havayolu çalışanlarının sürdürülebilirlik algılarının ve yeşil örgütsel davranışlarının işletmenin itibarını artıracağı ve işletmeyi itibarlı bir işletme yaparak çalışanın bulunduğu işletmeyi benimsemesini sağlayacağı düşüncesinden hareketle gerçekleştirilmiştir. Aynı zamanda kalifiyeli işçi temin edilmesinde, çalışanların sürdürülebilirlik ve yeşil örgütsel davranış konusundaki tutumu şirketin çalışan açısından konumunu, şirketin çalışan için çekiciliğini gösterecektir. İstanbul ilindeki havayolu işletmelerinde, ülkenin en bilinen üç yer hizmeti işletmesindeki çalışanlar ele alınmıştır. Yöneticiler, işletmenin sürdürülebilirlik faaliyetlerini gerçekleştirmede karar verici kişiler olduğu için ve işletmenin itibarını zedelememek için taraflı bir bakış açısıyla ele alacaklarından araştırma, çalışanlar bazında sınırlandırılmıştır. Görüşme formunun oluşturulma aşamasında ilgili literatürden ve Erbaşı (2019) tarafından geliştirilen Yeşil Örgütsel Davranış Ölçeği'nden, Kocabıçakçıoğlu (2023) tarafından geliştirilen Kurumsal İtibarın Ölçümü: Havayolu İşletmelerine Yönelik Bir Ölçek Önerisi ve Mucan, Kayabaşı ve Madran (2016) tarafından yapılan Yöneticilerde Sürdürülebilirlik Algısı ve Firma Uygulamalarına Yönelik Uygulama adlı çalışmalardan yararlanılarak görüşme soruları hazırlanmıştır. Araştırmanın konumunun açıklanması, katılımcılara dair demografik bilgilerin verilmesi, araştırma sürecinin detaylı anlatılması ve elde edilen verilerin okuyucuyla doğrudan paylaşılması ile geçerlilik ve güvenilirlik sağlanmaya çalışılmıştır. Katılımcılar aynı şehirde fakat farklı havayolu işletmelerinde yer hizmetleri çalışanlarından seçilmiştir. Bu doğrultuda katılımcılar amaçlı örnekleme yöntemine göre seçilmiştir. Araştırmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Çalışanların daha ayrıntılı ve güncel bilgi vermelerini, bakış açılarının dinlenmesini sağladığı için yarı yapılandırılmış soru grubu üzerinden görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, daha derinlemesine inceleme imkânı sunduğu için nitel araştırma yöntemi tercih edilmiştir. Nitel araştırma yöntemi desenlerinden fenomonoloji (olgu bilim) araştırma deseni doğrultusunda yön verilmiştir. Havacılıktaki işletmeler, işletme bilgilerinin paylaşılması konusunda oldukça katı kurallara sahiptir ve yaptırımları ağır olmaktadır. Dolayısıyla amaçlı örnekleme yöntemi tercih edilmiştir. Görüşmeler zaman ve mekân kısıtlılığından ötürü online (dijital) biçimde gerçekleştirilmiştir. Nitel araştırmaya uygun biçimde, "İçerik Analizi Yöntemi" ile veriler analiz edilmiştir. Analiz sonucunda altı ana tema ortaya çıkmıştır. Bu temalar; çalışanların sürdürülebilirlik faaliyetlerinden beklentileri, çalışanların sürdürülebilirlik faaliyetlerindeki engelleri, işletmenin çevre dostu uygulamaları, çalışanların faaliyetlere çevresel duyarlılığı, çalışanların faaliyetlere çevresel katılımı ve çalışanların havayolu işletmelerinin itibarına bakış açısıdır. Çalışanların sürdürülebilirlik bilincinin olduğu fakat bu bilincin genişletilmesine yönelik çalışmalar olması gerektiği, çalışanların işletme faaliyetlerine katılım sağladığı ve çevresel faaliyetlerin olmadığı noktada da kendilerinin inisiyatif aldığı fakat havayolu işletmelerinin itibarında sürdürülebilirlik algılarının ve yeşil örgütsel davranışlarının öncelikli olmadığı çünkü çalışanların öncelikli olarak işletmelerin ürünlerini ve hizmetlerini ele aldıklarının sonucuna ulaşılmıştır.