Hayretî'nin Mesnevileri: İnceleme - metin

Hayreti Mehmed Çelebi, XVI. yüzyılda yaşamış olup o dönemde şairleriyle meşhur Vardar Yenice'sinde yetişmiş bir şairdir. Şairin hayatı hakkında çok fazla bilgi vermeyen tezkireler divanım övmekte adetâ birbirleriyle yarışmışlardır. Bu zamana kadar Divanı ile Yenice ve Belgrat Şehrengizleri bilinen şairin, üç ayrı mesnevisi daha vardır. Hayreti, edebî zevk ve hayal inceliklerini divanında sergilemiş, mesnevilerini ise ömrünün son dönemlerinde kaleme almıştır. Bahâristan, Nâme-i Hayreti ve Mahabbetnâme adlı üç mesnevinin iki nüshası mevcuttur. Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi ve Ankara Millî Kütüphane'de kayıtlı mesnevileri, bu nüshalar üzerinde değerlendirmeye çalıştık.Hayreti diğer eserlerinde olduğu gibi bu eserlerinde de yaşayışına ve tasavvuf anlayışına yer vermiştir. Şair Caferî-mezhep ve kalender-meşrep kimliğini mesnevilerindeki beyitlere aksettirmiştir. Tasavvufi terim ve mecazlara eserlerinde genişçe yer vermesine rağmen Hayreti'nin bir mutasavvıf olduğu söylenemez. Eserlerinde sade bir dil kullanan şair, Rumeli'ye ait mahallî renkleri işlemiş, o coğrafyayı yansıtan deyim, atasözü ve halk söyleyişlerini şiirlerine taşımıştır. Bahâristan, girizgâh niteliğindeki baharı tasvir eden bir mesnevidir. Nâme-i Hayreti, şairin hasb-i halini anlattığı ve şehrengizlerine yer verdiği bir mesnevidir. Mahabbetnâme ise bir aşk hikâyesini anlatan sekiz ayrı küçük hikâyeden oluşur.Mesneviler, hecez bahrinin kısa kalıplarından "Mefâîlün Mefâîlün Feûlün" kalıbı ile yazılmış olup üç mesnevinin toplam beyit sayısı bin altı yüz seksen dörttür. Nüshalarda müşterisinden kaynaklanan yazım hatalarına sıkça rastlanmıştır. Buna rağmen mesneviler, Eski Anadolu Türkçesine ait bazı ekleri ve dil inceliklerini yansıtmaları açısından ayrı bir öneme sahiptirler. Sonuç olarak Hayreti, yaşadığı dönemde kıymeti bilinmemiş ancak şöhreti çağlan aşarak günümüze kadar ulaşmış; Divanı ve Şehrengizlerinin haricinde mesnevi sahasında da kalem oynatmayı başarmış usta bir divan şairidir.