Hazar Gölü'nde (Elazığ) geç pleyistosen-holosen dönemi iklimsel değişimlerin sedimantolojik ve jeokimyasal bulgular ile saptanması

Hazar Gölü Elazığ il merkezinin 22 km güney doğusunda yer almaktadır. Gölün deniz seviyesinden yüksekliği 1248 m olup, 7 km genişliğinde, 25 km uzunluğunda, 82 km2'lik alanı kapsar ve derinliği 225 m'ye ulaşmaktadır. Doğrultu atımlı sol yönlü bir fay kuşağı olan Doğu Anadolu Fayı Sistemi (DAFS) üzerinde oluşmuş yarı graben görünümünde bir havzasıdır. Hazar Gölü havzası soğuk karasal özellik göstermektedir. Yıllık ortalama sıcaklık değeri 12,9 °C ve yıllık ortalama yağış 551,7 mm'dir. Bu çalışma, 2011 yılında Jeoloji Mühendisliği Bölümü'nde yürütülmeye başlayan 111Y045 nolu Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) projesi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Bu Çalışmada, Hazar Gölü'nden alınan çökel karotlarında yapılan sedimantolojik, jeokimyasal analizler sayesinde göl ve çevresinde Pleyistosen- Holosen dönemi süresince hüküm sürmüş iklim ve göl seviyesi değişimlerini araştırmayı amaçlamaktadır. Bu amaçla alınan karotlarda yapılan TOC, Manyetik Duyarlılık, Tane Boyu, XRF ve Radyokarbon analizleri sonucu karotların gösterdikleri fiziksel ve jeokimyasal özellikleri ortaya konulmuştur. Karotlarda kronostratigrafik birimler detaylı olarak ortaya konulmuş ve karot çökellerinden elde edilen 14C yaşlara göre ise bu birimlerin Geç Pleyistosen-Holosen dönemlerinde (son 15 bin yıl) çökeldikleri saptanmıştır. Hazar Gölü'nde yapılan karot ve sismik çalışmaların yanı sıra çökellerin gösterdikleri fiziksel ve jeokimyasal analizler sonucunda Geç Pleyistosen'den Genç Buzul dönemine (Younger Dryas) geçişte yaşanan düşük göl seviyesi, belirgin çökelme yüzeyini yansıtan ana uyumsuzluk yüzeyi ile temsil edilmektedir. Sismik profillerde Geç Pleyistosen- Holosen geçişini temsil ederken, bu yüzey aynı zamanda profillerde -73 m kıyı çizgisini de temsil eder. Holosen'in başlangıcında kıyısal aşma şeklinde biriken transgresif çamur yaygısı bu uyumsuz yüzeyi örtmektedir. Holosen süresince sürekli göl seviyesi yükselimleri -63, -56, ve -38 m'lerde duran kıyı taraçaların varlığından da anlaşıldığı gibi durağan su seviyesi ile kesikliğe uğramıştır. Holosen süresince devam eden göl seviyesi yükselimleri sismik profillerde üç farklı seviyede istiflenmiş delta birimlerinin varlığından da anlaşılabilmektedir. Bu yaygın deltaik sistem göl çevresinde en büyük drenajı temsil eden Kürkçayı Nehri'nden kaynaklandığı ortaya çıkarılmıştır. Anahtar Kelimeler: Hazar Gölü, Pleyistosen-Holosen, Karot, Sismik, Taraça