Hazar Gölü'nde (Elazığ) Pleyistosen-Holosen Dönemi yüksek çözünürlü iklim ve su seviyesi değişimleri

Hazar Gölü Elazığ il merkezinin 22 km güney doğusunda yer almaktadır. Gölün deniz seviyesinden yüksekliği 1248 m olup, 7 km genişliğinde, 22 km uzunluğunda, 82 km2?lik alanı kapsar ve derinliği 200 m'ye ulaşmaktadır. Doğrultu atımlı sol yönlü bir fay kuşağı olan Doğu Anadolu Fayı Sistemi (DAFS) üzerinde oluşmuş bir çek-ayır havzasıdır. Hazar Gölü havzası soğuk karasal özellik göstermektedir. Yıllık ortalama sıcaklık değeri 12,9 °C ve yıllık ortalama yağış 551,7 mm?dir. Bu çalışma, 2011 yılında Jeoloji Mühendisliği Bölümü?nde yürütülmeye başlayan 111Y045 nolu Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) projesi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma Hazar Gölü?nden alınan çökel karotlarında yapılan sedimantolojik, jeokimyasal ve paleontolojik analizler sayesinde göl ve çevresinde Pleyistosen-Holosen dönemi süresince hüküm sürmüş iklim ve göl seviyesi değişimleri araştırmayı amaçlamaktadır. Bu amaçla alınan karotlarda yapılan TOC, Manyetik Duyarlılık analizleri, Radyokarbon ve Polen analizleri sonucu karotların gösterdikleri fiziksel ve jeokimyasal özellikleri ortaya konulmuştur. Karotlarda kronostratigrafik birimler detaylı olarak ortaya konulmuş ve karot çökellerinden elde edilen 14C yaşlara göre ise bu birimlerin Geç Pleyistosen-Holosen dönemlerinde (son 15 bin yıl) çökeldikleri saptanmıştr. Hazar Gölü?nde yapılan karot ve sismik çalışmaların yanı sıra çökellerin gösterdikleri fiziksel ve jeokimyasal analizler sonucundan G.Ö. 15 bin yıllarında Hazar Gölü seviyesinin yaklaşık 100 m daha aşağıda olduğu tespit edilmiştir. Göl seviyesi daha sonra G.Ö.13 bin yıllarında -55 m?nin üzerine çıkmış ve Holosen öncesinde ise yeniden -73 m?lere gerilediği sismik yansıma görüntülerinde bu seviyede eski kıyı çizgilerinin varlığından anlaşılmaktadır. Holosen başı daha nemli bir dönem olarak yaşandığından göl seviyesi yeniden -50 m?lerin üzerine çıkmıştır. Hazar Gölü ve çevresinde Holosen ortalarında G.Ö. 8-6 bin yılları arasında yeni bir kurak dönem yaşandığı polen analizlerinden anlaşılmaktadır. Orta Holosen?den sonra Hazar Gölü?nde su seviyesi yükselimi devam etmiş ve günümüz seviyesine G.Ö. yaklaşık 1.5 bin yılından sonra erişmiştir. Anahtar Kelimeler: Hazar Gölü, Pleyistosen-Holosen, Karot.