Hazır giyim sektörü iş sistemlerinde teknoloji-verimlilik ilişkilerinin zaman boyutu açısından değerlendirilmesi "Erkek gömleği akış diliminde iş etüdü"

Hazır giyim sektörü, imalat sanayi içerisindeki toplam üretim değeri, istihdam olanakları, dış ticaretteki pazar paylan bakımlarından önemli ve hassas bir sektör konumundadır. Lif elde edilmesinden giysi üretimine kadar toplam yedi süreç geçiren tekstil endüstrisi içerisinde giyim üretimi, beşinci süreci oluşturmaktadır. Kavramsal, teknik ve uygulamalı boyutlarda; özgün ürün tasarımı, örnek geliştirme, işletme stratejileri, verim-kalite-teknoloji-işgücü niteliklerinin tasarım öğe ve prensipleri doğrultusunda gerçekleştirildiği giysi tasarım süreci; özgün tasarım için yaratıcı yetenek, gelişmiş teknoloji ve onu kullanabilecek düzeyde nitelikli işgücü gerektirmektedir. Bu süreçteki ana ilke giysi tasarımındaki girdi ile çıktı arasındaki görüş birliğinin sağlanması, fonksiyonelliği olan giysilerin üretilmesidir. Ülke ve sektör bazında kalkınmanın en önemli yolu eldeki kaynakların en verimli bir şekilde kullanılmasıdır. Geçmiş yıllarda en önemli rekabet unsuru üretimin çokluğu idi. Ancak bugün rekabette en önemli unsur kalite ve verimliliktir. Ekonomi eldeki kaynakların yönetimi, verimlilik ise daha az girdi ile daha fazla çıktı elde etme sanatı olarak tanımlanmaktadır. Verimlilik bu bağlamda ele alındığında, hazır giyim sektöründeki önemi daha da artmaktadır. Hazır giyim sektöründe yer alan firmaların rekabet gücü ürettiği ürünlerin standardizasyonu, gelişmişlik düzeyi yüksek teknoloji ve bu teknolojiyi kullanabilecek düzeyde işgücü sağlanmasına bağlıdır. Üretimde verimlilik artışı, üretim sisteminin temel faktörlerini belirleme ve kullanma ile ilgilidir. Araştırma kapsamı nedeniyle verimlilik artışım etkileyen katı faktörler içerisindeki "teknoloji" faktörü rekabette önemli bir itici güçtür. Bu yoğun rekabet ortamında hazır giyim sektörü emek ağırlıklı bir sektör olma konumunu sürdürmektedir. Buna rağmen moda ve demografik özelliklere bağlı olarak ürün çeşitlerinin artması ürün üretiminde çeşide yönelik uzmanlaşmayı da beraberinde getirmiştir. Erkek gömleği üretimi; ürüne olan talebin fazlalığı, gelişmiş teknoloji kullanması, kalite ve verimlilikte diğer ürünlere göre ileride olması bakımından hazır giyim sektörü içerisindeönemli bir alt sektör durumundadır. Ayrıca erkek giyimi üretim teknolojisi içerisinde, erkek gömleği üretim teknolojisi daha gelişmiştir. Erkek gömleği üretiminde; iş parçalarını alma, makinaya pozisyonlama, baskı ayağının altına yerleştirme, pekiştirme, iplik kesme, baskı ayağını kaldırma, iş parçasını alma, yerine bırakma ile ilgili akış dilimlerinde kullanılan üretim araçları klasik düz dikiş makinaları, yan otomatik ve otomatik dikiş makinalarıdır. Klasik düz dikiş makinalarında makina hızı ve akış dilimlerinde gerçekleşen işlerde insan faktörü önem taşımaktadır. Bu nedenle işgücünde yorgunluk ve verim düşüklüğü söz konusudur. Yan otomatik dikiş makinalarında insan faktörü daha azdır. İğne dalış süresi sistem gereği en kısa sürede maksimum hıza erişmektedir. Dikiş uzunlukları ayarlanabilir, pekiştirme ve iplik kesme işleminin otomatik olması zamandan tasarrufu sağlamaktadır. Otomatik makinalarda insan müdahalesi daha da azaltılmıştır. İşgücü yalnızca iş verme ve çalıştırmada devreye girmektedir. Otomatik dikiş makinalarında araştırma gereği çalışma sistemleri farklı olan üretim araçları saptanmıştır. Pat dikmede makina işleme başlamada fotosel sistemlidir. îlik açma ve cep takmada makina iş parçalarım yerleştirip düğmeye basılınca işleme başlamaktadır. Manşet dikme ve apartura takmada makina sürekli çalışır durumda olup, işlemler ard arda gerçekleşmektedir. Otomatik ve yan otomatik makina kullanımının giderek yaygınlaşmasında en önemli etken kalite ve verimliliği artırmasıdır. Bunun yanında işgücünün fiziksel performansının sınırlı olması da vardır, işgücü performansındaki bu azalma klasik düz dikiş makina kullanımında daha yoğun yaşanmaktadır. Milli Prodüktivite Merkezi'nin "Hazırgiyim sektöründe teknoloji- verimlilik ilişkileri" konulu araştırma projesi kapsamında ele alınan bu çalışma da "Hazırgiyim sektöründe erkek gömleği akış dilimlerinde gelişmişlik açısından farklı teknoloji kullanımının verimlilik üzerindeki etkileri" araştırılmıştır.Araştırmada ele alınan belli başlı problemler şunlardır 1. Erkek gömleği üretimi akış analizinde akış dilim sayılan üretim teknolojilerine göre değişiklik göstermekte midir? 2. Erkek gömleği üretimi akış dilimlerinde üretim aracı temel zamanlarında (tge) kullanılan üretim teknolojilerine göre farklılıklar var mıdır? 3. Erkek gömleği üretiminde farklı düzeylerde teknoloji kullanımı dağılım zaman yüzdesini (Zv %) etkilemekte midir? 4. Erkek gömleği üretimi işlem bölümlerine ait üretim aracı birim zamanlan (teei - teBloo) kullanılan üretim teknolojilerine göre değişmekte midir? Bu problemlerdeki teknoloji-verimlilik ilişkilerim belirlemek amacıyla "MPM-REFA îş Etüdü Yöntemi" uygulanmıştır, iş sisteminde üretim aracının girdi üzerindeki etkileri zaman boyutu içerisinde ele alınmış ve deneysel olarak incelenmiştir. Zaman ölçümü ile elde edilen veriler 'Tekrarlanan Akışlar için Zaman Ölçüm Formu" ile "Dağılım Zamanı Ölçüm Form"larına uygulama sırasında kaydedilmiştir. Araştırma akış bütünü içerisinde yer alan üretim miktarı, verimlilik ve kalitede etkili işlemler olarak bilinen; pat dikme, ilik açma, cep takma, apartura takma ve manşet dikme iş sistemlerini kapsamaktadır. Kapsama alınan iş sistemlerinin analitik tanımlan yapılmıştır. Bu tanımlar doğrultusunda mikro akış dilimlerinde gerçekleştirilen incelemeler; dikiş aralığı lcm'de 7 batış, % 100 pamuklu, 1/50'lik dokuma kumaş, model ve boyutların aynı olma özelliği ile sınırlıdır. İncelemelerde görev, iş akışı, girdi çıktı ve çevre koşullan sabit, üretim araçları gelişmişlik düzeyleri ve çalışma sistemlerine göre değişkendir. Verilerin analizinde MPM-REFA İş Etüdünde üretim aracı temel zamanı (tge) için "Dağılma Sayısı Yöntemi"ne göre tek zamanların istatistiksel değerlendirilmesi yapılmıştır. Bu değerlendirmeden sonra "tgB= th+tn+tb" formülü ile Üretim aracı temel zamanı (tge) bulunmuştur. Üretim aracı dağılım zamanının bulunmasında (tVB) dağılım zamanı yüzdesi hesaplanmıştır (Zv %). Bu hesaplamada; "Zv %=Zsk+Zsv+Zp" formülü uygulanmıştır. Elde edilen değer ile üretim aracı temel zamanının yüzdesi alınarak dağılım zamanı payı bulunmuştur (tVB)- Üretim aracı birim zamanının elde edilmesinde (teBi - teBioo) "teBl=tgB+tvB" formülü kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen belli başlı sonuçlar şunlardır: 1. Örneklemi oluşturan işgücünün, otomatik makina kullananlarda en çok 27 yaş, yan otomatik makina kullananlarda hemen her yaştan, klasik düz dikiş makinası kullananlarda 33 yaşın üzerinde olduğu gözlenmiştir. Her üç teknolojide de toplam % 30 dolayında kadın işgücü, geri kalanı erkek işgücü oluşturmaktadır. Örnekleme katılan grubun yaklaşık yüzde 79'unu ilkokul mezunları oluşturmaktadır. Geri kalan ise orta öğretim mezunudur. Buna göre bu sektörde çalışanların eğitim düzeyinin düşük olduğu söylenebilir. Halen bu işte çalışmakta olanların % 64*ü 3 yıl ve daha fazla yıldan beri aynı işte çalıştıkları belirlenmiştir. 2. Erkek gömleği akış dilim sayılan klasik düz dikiş makinası kullanıldığında azalmakta, yan otomatik dikiş makinası kullanıldığında artmakta, otomatik dikiş makinası kullanıldığında ise en aza inmektedir. 3. Üretim aracı temel zamanlan (tgB>, üretim aracı dağılım zamanlan (tVB) ve üretim aracı birim zamanlan (teB) üretim araçlarınn gelişmişlik düzeyleri yükseldikçe işlemlerin gerçekleşme süreleri azalmakta, kalite ve verimlilik yükseltmektedir. Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre şunlar önerilebilir. 1. Hazırgiyim sektöründe kalite ve verimliliği artırmak için gerekli olan işgücü ve teknoloji ihtiyacı sektörde yer alan firmaların ürettikleri ürünler, mevcut teknolojileri, ve gelişme kapasiteleri gözönüne alınarak üniversite- sanayi-Devlet işbirliği içerisinde belirlenmelidir. iv2. Hazırgiyim sektöründe üretilen ürünlere yönelik akış analizleri yapılıp, kalite ve verimliliği etkileyici işlemler saptanmalı, bu işlemlerdeki üretim teknolojilerini yenileme çalışmalarına yer verilmelidir. 3. Mili Prodüktivite Merkezinin "Hazırgiyim Sektöründe Teknoloji- Verimlilik İlişkileri" konulu araştırma, projesi içerisinde ele alınan ve "Erkek Gömleği Akış Dilimlerinde îş Etüdü" ile gerçekleştirilen bu çalışmanın, sektörde üretilen diğer ürünlere yönelik yapılması, sektörün kalite-verimlilik bakımlarından istenilen düzeye gelmesini sağlayacaktır.