Kerkük/Irak'ta üniversite öğrencileri arasında sağlık açısından riskli davranışlar ve algılanan yalnızlık

İnsan yaşamında bir aşamadan diğerine geçişte önemli değişimleri içeren çeşitli gelişimsel dönemler vardır. Genç yetişkinlik döneminde meydana gelen önemli bir yaşam olayı olan liseden üniversiteye geçiş, bireylerin ilişkilerini, alışkanlıklarını, varsayımlarını ve rollerini etkileyen yapısal ve sosyal değişimlerle yakından bağlantılıdır (Santos, 2001). Üniversiteye ilk başladıklarında öğrenciler genellikle yeni bir yere taşınırlar ve aile dinamikleri değişir. Yeni karşılaştıkları özgürlük ve sorumlulukla, üniversite öğrencileri daha bağımsız hareket etmeye başlarlar (Hajek ve ark. 2020). Liseden üniversiteye geçiş yapmanın pek çok olumlu yönü olsa da kişinin yakın arkadaşlarının veya ailesinin olmadığı yeni bir yere taşınması, izolasyon gibi riskleri de içinde barındırır. İster düzenli sosyal etkileşim eksikliğinden ister çevredekilerle ilişki kuramamaktan veya sevilen kişilerden coğrafi olarak ayrı kalmaktan kaynaklansın, yalnızlık yaygın bir insan deneyimidir (Yanguas ve ark. 2018). Holt-Lunstad ve Smith (2016), yalnızlığın dünya çapında yaklaşık beş kişiden birini etkilediğini bulmuştur. Gelişmiş ülkelerde yaşlıların sayısının artması, izolasyon ile ölüm riskinin artması arasındaki bağlantı ve yalnızlığın olumsuz etkileri nedeniyle yalnızlık, damgalanmasına, önemsizleştirilmesine veya görmezden gelinmesine rağmen giderek daha fazla bir halk sağlığı sorunu haline geliyor. Yalnızlık duygusunun kökeninde tatmin edici sosyal ilişkilerin eksikliği olduğu düşünülmektedir. Yalnızlık Fish ve Weiss (2019) tarafından diğer bireylerle algılanan sosyal ilişki eksikliği olarak tanımlanmıştır. Yalnızlığın hem zihinsel hem de fiziksel sağlık üzerinde olumsuz etkileri bulunmaktadır. Psikopatoloji, şiddetli somatik semptomlar, intihar eğilimi, genel sağlık, kardiyovasküler morbidite ve mortalite, bilişsel gerileme, demans, değişen uyku-uyanıklık dengesi, kronik komorbidite ve kardiyovasküler hastalık ve kanserden ölüm dahil olmak üzere birçok klinik sonuç yalnızlık ile ilişkili bulunmuştur (Lim ve ark. 2016). Araştırmalar ayrıca kendini yalnız hisseden üniversite öğrencilerinin depresyon ve kaygı yaşama olasılığının daha yüksek olduğunu göstermiştir (Barreto ve ark. 2021). Genç yetişkinliğe geçiş ayrıca birçok insan için sağlık açısından riskli davranışlarda bulunmayı da beraberinde getirebilmektedir. Artan kanıtlara göre, yetişkinliğe geçiş, düzenli egzersiz ve dengeli beslenme gibi sağlığı geliştirici davranışlarda çarpıcı bir azalma ile ilişkilidir (Brown ve ark. 2014). Dünya çapında kardiyovasküler hastalık, kanser, diyabet ve obezite gibi kronik, birçok etiyolojik hastalığın yaygınlığı, sağlık açısından riskli davranışların erken tespitini sağlık eğitimcileri için giderek daha önemli bir hedef haline getirmiştir (Tork ve Al-Jalout, 2016). Sağlık açısından riskli davranışlar, genç yetişkinlerin fiziksel ve zihinsel sağlığı için en ciddi tehditler arasındadır. Ergenlik ve genç yetişkinlik, madde kullanımı, sağlıksız beslenme, riskli cinsel davranışlar, yetersiz fiziksel aktivite ve intihar düşüncesi dahil olmak üzere önde gelen ölüm ve hastalık nedenlerinin birçoğunun ortaya çıkması için kritik dönemlerdir (Price ve Khubchandani, 2019). Dünya nüfusunun %20'den fazlası şu anda 25 yaşın altındadır ve bu oran mevcut demografik eğilimlerin bir sonucu olarak artma eğilimindedir. Suudi Arabistan nüfusunun yaklaşık dörtte biri 25 yaşın altındadır (ABD Nüfus Bürosu, 2014). Körfez bölgesindeki insanlar, sağlık ve hijyen gibi modern yaşam tarzı faktörlerine yönelik araştırmalara geleneksel olarak dirençli olmuştur (Albuhairan ve ark. 2012). Buna bağlı olarak bu bölgede yaşayan gençlerde sağlık risk davranışları ile ilgili bir literatür eksikliği vardır. Bununla birlikte riskli sağlık davranışlarının önlenebilmesi için ergen ve genç yetişkin sağlığı alanındaki politika yapıcıların ve karar vericilerin ulusal göstergelere erişmesi gerekmektedir (Albuhairan ve ark. 2015). Tüm bu noktalardan hareketle bu çalışmada, üniversite öğrencileri arasında sağlık açısından riskli davranışlar ve algılanan yalnızlığın incelenmesi amaçlanmıştır. Bu bağlamda öncelikle öğrencilerin sağlık açısından riskli davranış düzeyleri ile yalnızlık düzeylerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın diğer bir amacı üniversite öğrencileri arasında sağlık açısından riskli davranışlar ile algılanan yalnızlık düzeylerinin yaş, cinsiyet, öğrencinin okuduğu sınıf, annenin ve babanın eğitim düzeyi ve aylık hane geliri gibi demografik faktörlere bağlı olarak farklılaşıp farklılaşmadığını incelemektir. Araştırmada son olarak sağlık açısından riskli davranışlar ile algılanan yalnızlık arasındaki ilişkinin incelenmesi hedeflenmiştir. Bu çalışma kesitsel ve tanımlayıcı bir araştırmadır. 240 öğrenciden amaçlı rastgele bir örneklem alınmıştır. Araştırmaya katılan öğrencilerin 128 (%53.3) kız ve 112'si (%46.7) erkektir ve yaş ortalaması 22.62 (SD = 3.15)'dır. Veriler, Irak'taki Kerkük Üniversitesi öğrencilerden 15 Kasım 2022-15 Ocak 2023 tarihleri arasında yüz yüze görüşme yoluyla toplanmıştır. Öğrenciler kendilerine yöneltilen soruları araştırmacının müdahalesi olmadan yanıtlamışlardır. Her bir görüşme yaklaşık 15 dakika sürmüştür. Araştırmanın veri toplama aracı üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm yaş, cinsiyet, okuduğu sınıf, baba eğitimi, anne eğitimi ve aylık geliri içeren sosyodemografik formdur. İkinci bölüm sekiz alanı (diyet, vücut kitle indeksi, fiziksel aktivite, hijyen, psikolojik sağlık, şiddet ve kasıtsız yaralanmalar, tütün kullanımı ve koruyucu faktörler) temsil eden ve 57 soru içeren Genel Öğrenci Sağlık Anketi'dir (GSHS). Üçüncü bölüm, Likert tipi puanlanan 20 maddeden oluşan Yalnızlık Ölçeği'dir. Veriler, sosyal bilimler için istatistiksel paket (SPSS) Windows sürüm 26 kullanılarak analiz edildi. Sonuçlar, öğrencilerin %65,8'i dördüncü sınıfta okuduğunu, %32,9'unun babalarının üniversite mezunu, %34,2'sinin annelerinin ilkokul mezunu olduğunu, %53,8'inin gelirlerinin giderlerini karşıladığını göstermiştir. Öğrencilerin vücut kitle indeksleri incelendiğinde %41,7'sinin normal kiloda, %27'sinin kilolu ve %31,3'ünün obez olduğu görülmüştür. Araştırmada ayrıca erkeklerin GSHS puanlarının ve yalnızlık puanlarının kadınlarınkinden anlamlı olarak yüksek olduğu bulunmuştur. Öğrencilerin sınıf seviyeleri incelendiğinde birinci kademedeki öğrencilerin GSHS ve yalnızlık puanlarının diğer kademedeki öğrencilerinkinden daha yüksek olduğu görülmüştür. Baba eğitimi ile ilgili olarak, babası okuma yazma bilmeyen öğrencilerin GSHS ve yalnızlık puanı diğer eğitim kademelerine göre daha yüksek bulunmuştur. Anne eğitim durumuna göre, annesi ortaokul mezunu olan öğrencilerin GSHS puanları ve annesi ilkokul mezunu olanların yalnızlık puanları diğerlerinden daha yüksek çıkmıştır. Aylık geliri giderinden az olan öğrencilerin GSHS puanı daha yüksek iken aylık geliri giderinden fazla olan öğrencilerin yalnızlık düzeyleri daha yüksek bulunmuştur. Ayrıca, obez öğrencilerin GSHS ve yalnızlık düzeyleri normal kilodaki ve kilolu öğrencilerinkinden daha yüksek bulunmuştur. Son olarak, öğrencilerin yalnızlık düzeyleri ile Genel Öğrenci Sağlık Anketinden aldıkları puan arasında oldukça yüksek (r = .71, p < .000) bir ilişki bulunmuştur. Bu sonuca göre öğrencilerin yalnızlık puanları arttıkça olumsuz sağlık davranışları artmaktadır. Üniversite yaşam boyu sürecek alışkanlıkların kazanıldığı önemli bir dönemdir. Bu nedenle bu dönemdeki önleyici müdahale programları, sağlık açısından riskli davranışların yaşamın ileriki dönemlerine aktarılmasını engelleyecektir. Bu bağlamda üniversitelerin öğrencilerin sağlık davranışlarını destekleyecek sağlıklı beslenme, yeterli ve kolay ulaşılabilir spor tesisleri gibi hizmetler sunmaları önemlidir. Öğrencileri sağlıklı yaşamın önemi konusunda bilinçlendirmeye odaklanan eğitim programları uygulamak, üniversitelerin sunabileceği bir başka önleyici yaklaşımdır. Ayrıca öğrencilerin sosyal ilişkilerini güçlendirecek destekleyici etkinlikler öğrencilerin yalnızlık düzeylerinin azalmasına yardımcı olacaktır.