Hemşirelerde cinsiyet ve medeni durum değişkeninin iş aile çatışması üzerine etkisi: bir meta-analiz çalışması

İş-aile çatışmaları; çalışanların aile ilişkilerini, sağlık durumlarını ve işteki performansları başta olmak üzere yaşam kalitelerini olumsuz yönde etkilemektedir. Yapılan araştırmalarda birçok faktörle birlikte cinsiyet ve medeni durum değişkenlerinin iş aile çatışması üzerine etkisi değişkenlik göstermektedir. Bu nedenle araştırma, hemşirelerin cinsiyet ve medeni durum değişkenlerinin iş aile çatışması üzerine etkisini belirlemek amacıyla meta-analiz çalışması olarak planlanmıştır. Çalışma 01.01.2009-31.12.2019 tarihleri arasında yapılmış, ulaşılabilen yayınlar ve tezleri kapsamıştır. Çalışmanın raporlamasında sistematik derleme ve meta-analizler için kullanılan bir protokol olan "Preferred Reporting Items for Systematic Reviews and Meta Analyses (PRISMA)" yazım rehberi kullanılmıştır. Çalışmada araştırmacı ve diğer gözlemci (danışmanı) arası tutarlık Cohen's Kappa analizi ile yapılmış, uyum oranı 0,83 (çok iyi uyum) bulunmuştur. Örneklem sayısı; cinsiyet değişkeni için 6536, medeni durum değişkeni için 4650 olmakla beraber toplam 6722'dir.Meta-analize cinsiyet değişkeni için 16, medeni durum değişkeni için 14, toplamda 17 çalışma dahil edilmiştir. Etki büyüklüğü hesaplamasında Fisher's Z ve ANOVA kullanılmıştır. Çalışmalar arasındaki heterojenliği test etmek için ise Cochran'ın Q istatistiği kullanılmış ve sonuca göre rastgele etki modeli seçilmiştir. Meta-analize dahil edilen çalışmaların yayın yanlılığını test etmek amacıyla funnel plot diyagramı, Begg ve Mazumdar Rank korelasyonu analizi ve Egger regresyon analizi sonuçları kullanılmıştır. Dahil edilen çalışmaların cinsiyet değişkeni (Tau: 0,11667, p= 0,528) ve medeni durum değişkeni (Tau: 0,263, p= 0,188) için yayın yanlılığı olmadığı tespit edilmiştir. Bu çalışma da cinsiyet ve medeni durum değişkenlerinin iş aile çatışması üzerinde pozitif yönde zayıf etkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Başka bir ifadeyle, kadın hemşirelerin erkek hemşirelere göre((z=0,133 (s.s=0,073); evli hemşirelerin, bekar hemşirelere göre (z= 0,152 (s.s=0,068) daha fazla iş aile çatışması yaşadığı; kadın ve evli olmanın iş aile çatışması üzerine etkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Cinsiyet ve medeni durum değişkeni için yapılan alt grup analizlerinde; araştırmaların yapıldığı ülkelere bakıldığında; Ürdün ve Türkiye'de çalışan kadın ve evli hemşirelerin daha fazla iş aile çatışması yaşadığı; çalışmaların yapıldığı ülkenin (p=0,000), birer moderatör olduğu sonucuna ulaşılmıştır.