Hentbolcularda egzersiz bağımlılığı ve yeme bozukluğu arasındaki ilişkinin incelenmesi

Bu çalışmanın amacı, Türkiye'deki hentbol sporcularının egzersiz bağımlılığı ve yeme bozukluğunun bazı demografik özelliklere göre incelenmesidir. Çalışmaya 14 ile 25 yaş arasındaki 167 erkek 235 kadın toplam 402 gönüllü sporcu katılmıştır. Yapılan çalışmada Egzersiz bağımlılığı ölçeği (EBÖ), Yeme Bozukluğu Değerlendirme Ölçeği (EDE-Q-13) ve Demografik Bilgi Formu kullanılmıştır. Araştırmada elde edilen veriler Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) 20.0 istatistiksel veri analizi paket programı kullanılarak yapılomıştır. Analizler yapılırken bağımsız gruplar t-testi, tek yönlü varyans (ANOVA) ve Pearson korelasyon ve Regresyon tekniği kullanılmıştır. Bu araştırmanın bulguları, egzersiz bağımlılığı ve yeme bozukluğu davranışlarının cinsiyet, millilik, sigara kullanımı, eğitim durumu gibi çeşitli demografik ve davranışsal değişkenlere göre farklılaştığını göstermiştir. Egzersiz bağımlılığı açısından erkek sporcuların aşırı odaklanma ve duygu değişimi ile toplam bağımlılık puanlarının kadınlardan anlamlı derecede yüksek olduğu görülmüştür. Milli sporcular tüm alt boyutlarda daha yüksek bağımlılık düzeyine sahiptir; sigara kullanmayan öğrencilerde ise egzersiz bağımlılığı puanları daha yüksek bulunmuştur. Eğitim düzeyinde yalnızca ön lisans grubunun lise grubuna göre bazı alt boyutlarda daha yüksek puan aldığı tespit edilmiştir. Buna karşın BKI değişkeni egzersiz bağımlılığı üzerinde anlamlı bir farklılık oluşturmamıştır. Korelasyon sonuçları yaş, spor yılı ve egzersiz süresi arttıkça egzersiz bağımlılığına ilişkin tüm alt boyutlarda düşük ve orta düzeyde pozitif ilişkilerin bulunduğunu göstermektedir. Yeme bozukluğu bulgularında, yalnızca "arınma" alt boyutunun hem cinsiyete hem milliliğe göre farklılaştığı, diğer alt boyutlarda anlamlı bir cinsiyet veya millilik etkisi bulunmadığı görülmüştür. BKI değişkeni ise yeme bozukluğu açısından en güçlü farklılıkları ortaya koymuş; fazla kilolu sporcuların kısıtlı yeme, beden memnuniyetsizliği, beden şekli endişesi, tıkınırcasına yeme, arınma ve toplam yeme bozukluğu puanlarında zayıf ve normal kilolu öğrencilere göre anlamlı derecede daha yüksek puanlara sahip olduğu belirlenmiştir. Yaş değişkeni bazı alt boyutlarda (kısıtlı yeme, arınma, toplam yeme bozukluğu) düşük düzeyde pozitif ilişki göstermiştir. Öğün sayısı bazı alt boyutlarla (beden şekli endişesi, beden memnuniyetsizliği, tıkınırcasına yeme, toplam yeme bozukluğu) pozitif ilişkili bulunmuştur. Egzersiz bağımlılığı ile yeme bozukluğu arasındaki ilişkiler incelendiğinde tüm alt boyutlarda pozitif yönde anlamlı ilişkiler bulunmuş; özellikle bireysel-sosyal ihtiyaçların ertelenmesi, tolerans gelişimi ve tutku ile tıkınırcasına yeme ve toplam yeme bozukluğu değişkenleri arasında düşük–orta düzeyde anlamlı ilişkiler tespit edilmiştir. Regresyon analizi sonucunda egzersiz bağımlılığının yeme bozukluğunu anlamlı düzeyde pozitif yönde yordadığı belirlenmiştir (β = .248). Bu durum egzersiz bağımlılığı düzeyi yükseldikçe yeme bozukluğu belirtilerinin de artma eğiliminde olduğunu göstermektedir. Elde edilen sonuçlar, sporcu davranışları değerlendirilirken hem psikolojik hem de fizyolojik göstergelerin birlikte ele alınmasının gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bu bulgular, hentbolcuların yeme bozukluğu ve egzersiz bağımlılığı için hedeflenmiş eğitim programlarının uygulanması ve bilimsel bilgiye erişimlerinin artırılmasının gerekliliğini vurgulamaktadır.