Hepsidin ve demir metabolizmasının yağlı karaciğeri olan-olmayan obez çocuklar ve sağlıklı kontrollerle karşılaştırılması

Amaç: Obeziteye ikincil alkolik olmayan yağlı karaciğer hastalığı gelişen hastalarla, yağlı karaciğeri olmayan obez hastaların ve sağlıklı kontrol gruplarının hepsidin seviyeleri ölçümü, hematolojik parametreler ve demir metabolizmasının karşılaştırılması amaçlandı. Gereç ve yöntem: Çalışmaya, Abant İzzet Baysal Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları polikliniğine başvuran 7-18 yaş arası 110 çocuk (yağlı karaciğer hastalığı olmayan 50 obez hasta, yağlı karaciğer hastalığı olan 30 obez hasta ve 30 sağlıklı çocuk) dahil edildi. Obezite kriteri olarak vücut kitle indeksi persentilinin %95?den büyük olması kabul edildi. Son altı ay içerisinde demir preparatı kullanan, aktif enfeksiyonu olan, inflamasyonun eşlik ettiği bir durumu bulunan, demir eksikliği için belirgin bir riski bulunan, eritrosit hücre fonksiyon bozukluğu bulunan hastalar çalışmaya dahil edilmedi. Çalışma Abant İzzet Baysal Üniversitesi Tıp Fakültesi Klinik Araştırmalar Etik Kurul tarafından onaylandı. Oniki saatlik açlıktan sonra tüm hastalardan tam kan sayımı, ferritin, demir, demir bağlama kapasitesi,lipit profili, karaciğer fonksiyon testleri ve serum hepsidin değerleri yanında tüm hastalardan açlık kan şekeri ve insülin değerleri ölçümleri yapıldı. İnsülin direnci belirlemek için HOMA indeksi hesaplandı. Ultrasonografik olarak alkolik olmayan yağlı karaciğer hastalığı varlığı ve artmış ekojenite derecesi, sağ diyafragma yarısı ve intrahepatik damarların görünümüne göre sınıflaması yapıldı. Bulgular: Çalışmaya 80 obez hasta, 30 sağlıklı kontrol grubu toplam 110 hasta alındı. Obezite grubunda 30 hastada alkolik olmayan yağlı karaciğer hastalığı mevcuttu. Obez hastalar ile sağlıklı kontrol grubu arasında yaş ve cinsiyet dağılımı arasında anlamlı fark yoktu (sırasıyla p=0.345, p=0.876). Boy ortalamaları her iki grupta benzerdi (p=0.589). İki grubun boya göre ağırlık ve vücut kitle indeksi değerleri arasında istatistiksel anlamlı fark saptandı (sırasıyla p<0.001, p<0.001). Yağlı karaciğeri olan obez hastalarda, yağlı karaciğei olmayan obez hastalara göre erkek cinsiyetin anlamlı şekilde daha baskın olduğu görüldü (p=0.01). Boya göre ağırlık yüzdeleri yağlı karaciğeri olan obez hastalarda, olmayanlara göre istatistiksel olarak anlamlı yüksek saptandı ( p=0.001). Obez hastaların beyaz küre sayısı kontrol grubundan istatistiksel olarak anlamlı yüksek iken trombosit değerlerindeki yükseklik anlamlı değildi (sırasıyla p=0.030, p=0.058). Obezite olan grupta trombosit değerleri kontrol grubuna göre daha yüksek saptandı, ancak iki grup arasında istatistiksel anlamlı fark saptanmadı (p=0.058). İki grup arasında ortalama trombosit hacim ortalaması açısından da anlamlı fark yoktu (p=0.828). Obezitesi olan hastalarda total kolesterol ve trigliserit değerleri anlamlı şekilde yüksek iken (sırasıyla p=0.042 p=0.005). HDL değerleri açısından anlamlı fark saptanmadı (p=0.808). Obezitesi olan grubun ortalama ALT (alanin aminotransferaz) değerleri ve insülin direnci (HOMA indeksi) kontrol grubundan istatistiksel olarak anlamlı yüksek bulundu (sırasıyla p=0.002 ve p<0.001). AST (aspartat aminotransferaz) değerleri iki grup arasında farklı değildi (p=0.419). Obez hastalar ile kontrol grubu arasında Hb (hemoglobin), Htc (hematokrit), MCV (ortalama eritrosit hacmi), MCH (ortalama eritrosit hemoglobini), MCHC (ortalama eritrosit hemoglobin konsantrasyonu) ve RDW (eritrosit dağılım genişliği) değerleri değerleri ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmadı (sırasıyla p=0.543, p=0.995, p=0.17, p=0.62, p=0.11 ve p=0.30). Obez hasta grubunda demir ortalama değerleri bir miktar daha düşük saptandı ancak iki grup arasında demir ve demir bağlama kapasiteleri ortalamaları açısından istatistiksel anlamlı fark saptanmadı (sırasıyla p=0,287, p=0,806). Ayrıca obez hastalarda ferritin ortalama değerleri kontrol grubuna kıyasla daha yüksekti ancak bu farklılık anlamlı değildi (p=0.07). Aynı şekilde transferrin saturasyonu da obez ve kontrol grubu arasında farklı değildi (p=0.475). Obez hastalarda hepsidin değerleri kontrol gruba göre daha yüksekti. Ancak bu farklılık anlamlı değildi (p=0.117). Yağlı karaciğeri olan hastalar ile yağlı karaciğeri olmayan obez hastalar arasında beyaz küre sayısı, trombosit sayısı ve ortalama trombosit hacimleri, AST, total kolesterol, HDL (yüksek dansiteli lipoprotein) ve LDL (düşük dansiteli lipoprotein) kolesterol, HOMA indeksi açısından yapılan kıyaslamada anlamlı fark saptanmadı (sırasıyla p=0.065, p=0.274, p=0.705, p=0.770, p=0.415, p=0.385, p=0.381 ve p=0.301). Yağlı karaciğeri olan obez hastalarda ALT değerleri istatistiksel olarak anlamlı yüksek saptandı (p<0.001). Yağlı karaciğer olan obez hastalarla yağlı karaciğeri olmayan obez hastalar arasında Hb, Htc, MCV, MCH, MCHC ve RDW değerleri açısından fark yoktu (sırasıyla p=0.423, p=0.6, p=0.339, p=0.428, p=0.143 ve p=0.384). İki grup arasında demir ortalamaları arasında anlamlı fark saptanmazken (p=0.787), yağlı karaciğeri olmayan obez hastalarda demir bağlama kapasitesi istatistiksel olarak anlamlı yüksek saptandı (p=0.002). Transferrin saturasyonları yağlı karaciğeri olan obez hastalarda bir miktar daha yüksek iken anlamlı fark saptanmadı (p=0.227). Yağlı karaciğeri olan obez hastaların ferritin değerleri ortalaması yağlı karaciğeri olmayan obez hastalara göre yüksek saptandı ancak bu farklılık istatistiksel olarak anlamlı değildi (p=0.171). Ancak yağlı karaciğeri olan obez hastaların ortalama hepsidin değeri yağlı karaciğeri olmayanlara göre anlamlı şekilde yüksek saptandı (p<0.001). Sonuç: Hepsidin, obezite ve diğer kronik inflamatuar hadiselerle artış gösteren, demir emilimi ve kullanımı üzerine negatif etki gösteren bir peptid hormondur. Daha önce erişkinlerde yapılan çalışmalarda obez hastalarda artış gösteren hepsidinin, alkolik olmayan yağlı karaciğer hastalığı olanlarda da arttığı ve demir kullanımını etkilediği gösterilmiştir. Bizim çalışmamızda da bu sonuçları destekleyen bulgular saptanmıştır. Bu çocukluk çağında alkolik olmayan yağlı karaciğer-hepsidin-demir parametreleri ilişkisini irdeleyen ilk klinik çalışma olması nedeniyle önemlidir. Hepsidinin demir metabolizmasına olan negatif etkisi obezite derecesi artışı ve yağlı karaciğer mevcudiyetiyle ilişkili bulunmuştur. Bu da obezitesi ve yağlı karaciğeri olan obez çocuklarda demir metabolizma bozukluklarına (demir emilimi,demir kullanımı gibi) dikkat edilmesi gerektiğini göstermektedir.