Heterojen firmalar ve ihracatçı primleri: Türk imalat endüstrisinden kanıtlar

Firma heterojenliği, çağdaş ticaret teorisinin (Yeni Yeni Ticaret Teorisi) temel varsayımıdır. Firmaların ihracata katılım durumları ve dereceleri ise heterojenliğin en önemli kaynaklarını oluşturmaktadır. Çünkü ihracatçı firmaların pek çok bakımdan ihracatçı olmayanlara göre avantajları (ihracatçı primi) bulunmaktadır. Bu tez çalışmasında Türk imalat endüstrisi ve alt sektörleri için ihracatçı primlerinin var olup olmadığı incelenmiştir. Bununla birlikte, ihracat başta olmak üzere çeşitli firma karakteristikleri arasındaki ilişkiler analiz edilmiştir. Örneklem, 2016:Q3-2023:Q2 dönemini ve BIST'e kote olan 139 firmayı kapsamaktadır. Veri setimiz firma bazlı (mikro) verilerden oluşmaktadır. Çalışmada öncelikle, hem endüstri hem de alt sektörler bazında istatistiksel karşılaştırmalar yapılmış ve ihracatçı firmaların ihracatçı olmayanlara göre; çoğunlukla daha büyük firmalardan oluştuğu, daha çok çalışan istihdam ettiği, daha yüksek verimliliğe ve karlılığa sahip olduğu bulgulanmıştır. Ardından üç farklı ekonometrik model için endüstri düzeyinde panel veri analizleri uygulanmıştır. Analiz sonuçlarına göre, ilk modelde ihracat, reel ücret ve karlılığın firma verimliliğini artırdığı tespit edilmiştir. İkinci modelde verimlilik ve karlılığın reel ücreti artırdığı, ihracatın reel ücret üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkisi bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Üçüncü modelde ise firma büyüklüğünün sermaye yoğunluğunu artırdığı, ihracat ve karlılığın bu değişken üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkisinin bulunmadığı sonucu elde edilmiştir. İhracatın verimlilik üzerindeki etkisini alt sektörler bazında da tespit etmek için; ilk model, imalat endüstrisinin yedi farklı alt sektörü için panel veri analizi ile incelenmiştir. Buna göre; üç alt sektörde ihracatın, beş alt sektörde karlılığın ve tüm alt sektörlerde reel ücretin verimlilik üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif bir etkisinin olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bunlara ek olarak, Granger Bootstrap panel nedensellik analizi sonucunda hem ihracattan verimliliğe hem de verimlilikten ihracata doğru nedensellik ilişkilerinin olduğu sonucuna ulaşılmıştır. ANAHTAR KELİMELER: Dış ticaret, Firma heterojenliği, İhracatçı primleri, Yeni ticaret teorileri,