Müzakere aracılığıyla sezgisel eniyileme

Hızla değişen koşullar ve çevre, dinamik problemlerin gerçekçi ve hızlı şekilde çözümünü gerekli kılmıştır. Dinamik problemleri; statik problemler gibi ele almak veya her değişim sonrasında yeniden model kurmak ve çözüm için uzun süreler beklemek gibi yaklaşımlar geçerliliğini yitirmeye başlamıştır. Bu bağlamda en etkili çözüm yaklaşımlarının; paralel ve dağıtık çözümler yapabilen, otonom kararlarla genel çözüme katkıda bulunabilen ve genellikle sezgisel yöntemleri içeren etmen tabanlı çözümler olduğu anlaşılmıştır. Bu bağlamda bu tez ile amaçlanan; 1) Gerek etmen tabanlı çözüm stratejileri için ortak bir gösterim şemasının oluşturulması 2) Gerekse bugüne kadar statik çözümler aranan Gezgin Satıcı Problemi'nin (GSP), dinamik türevlerine etmen tabanlı etkin çözümler bulunmasını içermektedir.Klasik GSP; her şehir bir kez ziyaret edilecek şekilde ?n sayıdaki şehrin? en uygun rota kullanılarak dolaşılmasını içermektedir. Benzer şekilde; klasik Genelleştirilmiş Gezgin Satıcı Problemi (GGSP) de ?c sayıdaki bölgenin? her bir bölgesinden en az bir şehir ziyaret edilecek şekilde en uygun rota kullanılarak dolaşılmasıdır. Ancak bazı özel durumlarda, klasik GSP ve GGSP'nin sabit şehir ve/veya bölge varsayımları sistemlerin fiziki gerçekliğini ve dinamikliğini yansıtmada tatmin edici nitelikte değildir. Problem çözümü esnasında, şehir listesine yeni şehirler eklenebilmekte veya bazı şehirler sistemden ayrılabilmektedir. Bu nedenle, gerçek sistemlerde, şehir sayısını sabit tutma varsayımı geçerliliğini yitirmektedir. Netice olarak, ?belirli bir an veya durum için bulunmuş sonuç? beklenilmeyen değişiklikler nedeniyle geçerliliğini yitirebilmektedir. Bu bağlamda dinamik GSP ve dinamik GGSP'nin geleneksel yöntemlerle modellenmesi oluşacak maliyet ve hafıza nedeniyle uygun olmayacaktır. Bu sebeplerden dolayı; bu tez kapsamında, dinamik GSP ve türevleri olan çeşitli problemler değişik ajan tabanlı stratejileri/politikaları ile çözülmektedir. Tanımlanan problemlerin çözümü için etmen tabanlı iki temel strateji sunulmaktadır. Bu stratejilerden biri; ajanların sezgisel kullanmadan; diğeri ise Büyük Kara Delik (BKD) sezgiselini kullanarak birbirleriyle rekabet etmesini içermektedir.