Hezarfen Hüseyin Efendi'nin "Tenkihu't-tevarih" adlı eserinin Selçukluların zuhurundan Osmanlı Devleti'nin kuruluşuna kadar geçen bölümlerinin transkripsiyon ve değerlendirmesi

Hezarfen Hüseyin Efendi, 17. yüzyıl Osmanlı tarihinin önemli bilim adamlarındandır. Bilimin çesitli dallarında (tarih, coğrafya, tıp, dilbilim, ilahiyat vb.) değerli eserler vermistir. Bunlar arasında en dikkat çekeni ?Tenkihu't- Tevarih? adlı eseridir. Kitap, muhteva ettiği konular itibariyle farklı ve özeldir. Bunun yanı sıra, müellifin yabancı kaynaklardan (Yunanca, Latince vb.) faydalanmıs olması ve kronolojik tarihçilikten ayrı bir yol izlemesi ile kitap, daha da önem kazanmaktadır. ?bn Halduncu tarih anlayısına sahip olduğu anlasılan müellifin bu kitabı, genel tarih niteliğinde olup Osmanlı tarihçiliğinde türünün ilk örneklerinden de birisidir. Müellif, kitapta ele aldığı konular hakkında kısa ve özlü bilgiler vermektedir. Zaten kitabın adının anlamı da ?Melikler Tarihinin Özeti?dir. Kitapla ilgili batıda bazı çalısmalar yapılmasına karsın ülkemizde herhangi bir çalısma yapılmamıstır. Bu tez, Hezarfen Hüseyin Efendi ve eserleriyle ?Tenkihu't- Tevarih?in Selçuklulardan Osmanlı Devleti'nin kurulusuna kadar geçen bölümlerinin transkripsiyon ve değerlendirilmesinden olusmaktadır. Tenkildi metnin bulunduğu kısımda su konular yer almaktadır: Anadolu Selçukluları, Danismendliler, Cengiz Han ve oğullarının devleti (Moğollar), Musul Halep ve Sam Atabeyleri, Timurlular Devleti, Kırım Hanlıkları, Tolunoğulları, ?hsidîler, Safevîler, Fatımiler, Eyyübîler, Memlûkler ve Anadolu beylikleridir. Kitap incelendiğinde müellifin günümüze ulasmayan birtakım eserlerden yararlandığı görülmektedir. Bu da kitabın ehemmiyetini arttırmaktadır. Bu çalısma, eserin Manisa nüshası esas alınmak üzere Diyarbakır ve Hamidiye nüshaları ile karsılastırılması suretiyle hazırlanmıstır. Tezin sonuna bir sözlük ve tenkidli metnin Manisa nüshasında yer alan kısımlarının tıpkıbasımı ilave edilmistir. Kısacası bu tezle 17. yüzyılda yasamıs bir Osmanlı Tarihçisinin Ortaçağ Türk ?slam tarihine yaklasımı ortaya konmustur. Anahtar Kelimeler Hezarfen Hüseyin Efendi Tenkihu't-Tevarih Selçuklular Moğollar Atabeyler