Hipertansif hastalarda özetkililik ve öz yönetim düzeylerinin belirlenmesi

Hipertansiyon tüm dünyada sıkça görülen, komplikasyonlara ve organ hasarlarına neden olabilen ciddi bir sağlık sorunudur. Hipertansiyon yönetimi ilaç tedavisinin yanında yaşam tarzı değişikliklerini de içermektedir. Bu çalışmanın amacı; hipertansif hastalarda öz etkililik ve öz yönetim düzeylerinin, aralarındaki ilişkinin ve etkileyen faktörlerin belirlenmesidir. Tanımlayıcı, kesitsel tipte hazırlanan çalışma, Eylül 2022- Haziran 2023 tarihleri arasında G-power analizine göre belirlenen 120 hasta ile gerçekleştirilmiştir. Veriler "Hasta Tanıtım Formu", "Hipertansiyon Öz Etkililik Ölçeği", "Kronik Hastalık Öz Yönetim Ölçeği" kullanılarak toplanmıştır. Veriler SPSS V23 paket programı ile analiz edilerek Mann Whitney U testi, Kruskal Wallis testi ve Dunn testi ile değerlendirilmiştir. Yaş ortalaması 66,76±11,42 olan hastaların %51,7'sinin erkek, %77,5'inin evli, %91,7'sinin çalışmadığı, %48,3'ünün 10-15 yıl önce hipertansiyon tanısı aldığı, %90,8'inin ilaçlarını düzenli kullandığı, %55'inin hastalığın neden olduğu yaşam değişikliğine uyum sağladığı belirlenmiştir. Hastaların "Hipertansiyon Öz Etkililik Ölçeği" ortalama puanının 53,06 ± 6,26, "Kronik Hastalık Öz Yönetim Ölçeği" ortalama puanının 2,86 ± 0,44 olduğu saptanmıştır. "Kronik Hastalık Öz Yönetim Ölçeği" alt boyutları ile sosyodemografik değişkenler karşılaştırıldığında cinsiyet ile "Sağlık Bakım Etkinliği" alt boyutu (p=0,043), çalışma durumu ile toplam ölçek (p=0,009) ve "Sağlık Bakım Etkinliği" alt boyutu (p=0,016), "Tedavi Uyumu" alt boyutu (p=0,014) puanı ortanca değerleri arasında anlamlı farklılık saptanmıştır. Yaş ile "Tedavi Uyumu" alt boyut puanları arasında anlamlı pozitif zayıf bir ilişki tespit edilmiştir (r=0,234; p=0,010). İlaçlarını düzenli kullanan ve hastalığın neden olduğu yaşam değişikliğine uyum sağlayabilen hastalar ile "Hipertansiyon Öz Etkililik Ölçeği" ve "Kronik Hastalık Öz Yönetim Ölçeği" puanları arasında anlamlı farklılık elde edilmiştir (p<0,001). "Kronik Hastalık Öz Yönetim Ölçeği" ile "Hipertansiyon Öz Etkililik Ölçeği" puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı pozitif yönlü yüksek bir ilişki bulunmuştur (r=0,633; p<0,001). "Kronik Hastalık Öz Yönetim Ölçeği" alt boyutları olan "Damgalamayla Baş Etme" (r=0,324; p<0,001) ve "Tedavi Uyumu" (r=0,371; p<0,001) ile "Hipertansiyon Öz Etkililik Ölçeği" puanları arasında anlamlı pozitif yönlü zayıf bir ilişki belirlenmiştir. "Sağlık Bakım Etkinliği" alt boyutu ile "Hipertansiyon Öz Etkililik Ölçeği" puanları arasında anlamlı pozitif yönlü yüksek bir ilişki bulunmuştur (r=0,637; p<0,001). Sonuç olarak; yaşam tarzı değişikliği yapabilen hastaların yapamayan hastalara göre hipertansiyon öz etkililik ve öz yönetim düzeyleri daha yüksek bulunmuştur. Hastaların desteklenmesi, motivasyonlarının ve farkındalıklarının arttırılmasının hipertansiyon tedavisine uyumda etkili olduğu düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Bakım, Hemşirelik, Hipertansiyon, Öz etkililik, Öz yönetim.