Şehrin mahalle ile tarihsel etkileşimi: Onyedinci yüzyıl sonu ve onsekizinci yüzyıl başlarında Osmanlı Edirnesi

Bu çalışma, Osmanlıların ikinci başkenti olan Edirne şehrinin 1700'lerdeki mekânsal, demografik ve sosyo-ekonomik yapısını incelemektedir. Tezin ana amacı, Osmanlı şehrini, Edirne mahallelerini merkeze alarak anlamaya çalışmaktır. Böylece şehrin, mimari, demografik ve sosyo-ekonomik yapıları gibi farklı düzlemlerini -şehre ilişkisel yaklaşımın da verdiği imkan ile- eş zamanlı ve sosyal mekan temelinde çalışmak mümkün olmuştur. Avârız ve kefâlet sayımları gibi arşiv kaynakları, hiyerarşik kümeleme, mütekabiliyet analizi gibi niceliksel metotlar ve GIS (Coğrafi Bilgi Sistemeleri) gibi harita uygulamaları ile yorumlanmaya çalışılmıştır. Bu çalışmada tek bir şehir, yeni yöntemler kullanılarak etraflıca çalışılmış ve gelecekte başka şehirler ile sosyo-ekonomik ve topografik özellikler çerçevesinde yapılabilecek mukayeseli bir çalışmanın zemini oluşturulmuştur. Arşiv kaynaklarında kişilerle ilgili verilen unvan, meslek, dini-etnik aidiyet, cinsiyet ve mülkiyet durumları gibi nitelikler şehir mekanı temelinde yorumlanmış ve şehirdeki mekânsal komşuluklar-ilişkiler, bu niteliklerin ayırtedici yanları ortaya konularak adeta şehrin ekolojik tasviri yapılmıştır. Başka bir ifadeyle, bu niteliklerin mahalle düzleminde nasıl yoğunlaştıkları ve mahallelerin bu niteliklere göre nasıl farklılaştığı keşfedilmiştir. Bununla irtibatlı olarak mahallelerin çoklu tanımlar elde edebildiği ve diğer mahalleler ile alışılagelmiş semt gibi tasniflerden farklı olarak niteliksel komşuluklar yoluyla gruplaşabildikleri görülmüştür. İlaveten, Edirne'de 1686 ile 1703 arasında oluşan bazı değişimler çeşitli nitelikler dikkate alarak izlenebilmiştir. Bu da bize, şehirde neyin değişip değişmediğini görebilme ve dönemin genel tarihsel bağlamını daha iyi değerlendirme noktasında büyük bir imkan sunmuştur. Ayrıca, tarihsel çalışmaların en önemli meselelerinden olan süreklilik ve süreksizliklerin keşfi ya da iki zaman arasındaki değişimin istikametini çalışma zorluklarını aşma hususunda da ilişkisel yöntem böylce bize bir ipucu sunmuştur.