Bir insektisit olan dimethoate'ın sazan balığı (Cyprinus carpio L. 1758)'nda hormonal, hematolojik ve histopatolojik etkileri

Dimethoate organik fosforlulardan olup hububat, pamuk, biber, tütün ve yağlı tohumlarda yaprak bitleri ve akarlar için yaygın olarak kullanılan geniş spektrumlu bir sistemik organofosforlu insektisittir. Sentetik pestisit kullanımı ve çevreye deşarj olmaları akuvatik sistemde yıkıcı etki yapmaktadır. Bu nedenle bu araştırmada organik fosforlu insektisit Dimethoate'ın (0,16 ppm DIMET, 0,32 ppm DIMET) ve farklı sürelerde (4 gün ve 30 gün) hormonal, hematolojik ve histopatolojik etkileri incelenmiştir. Yapılan incelemelerde Dimethoate'a maruz kalmış balıklarda her iki doz grubunda ve sürede TSH, ST3, ST4, ACTH, Kortisol, TNFα, IL-1β ve IL-6 seviyelerinde kontrol grubuyla kıyaslandığında anlamlı bir artış olduğu tespit edilmiştir (p>0,05). TT3, TT4, BH ve IGF-1 seviyelerinde kontrol grubuna göre azalma görülmüştür (p<0,05). ACTH seviyelerinde süreye bağlı olarak bir fark bulunamamıştır. Dimethoate maruz kalan balıklarda kontrol grubuna göre; eritrosit sayıları, hemoglobin miktarı ve hematokrit değerlerinde meydana gelen azalmalar her iki doz grubunda da istatistiksel açıdan anlamlı bulunmuştur. Ayrıca süreye bağlı karşılaştırmalarda; Dimethoate'ın 0,32 ppm doz grubunda eritrosit, hemoglobin ve hematokrit değerler istatistiksel olarak anlamlıdır (p<0,05). Dimethoate'a maruz kalmış balıklarda kontrol grubuna göre her iki doz grubunda; Total lökosit sayısı (WBC) ve granulosit oranlarında meydana gelen azalmalar ile lenfosit oranlarında meydana gelen artmalar istatistiksel açıdan anlamlı bulunmuştur (p<0,05). Dimethoate maruziyetinde monosit oranlarında istatistiksel açıdan anlamlı bir fark tespit edilmemiştir (p>0,05). Ayrıca süreye bağlı karşılaştırmalarda; WBC, lenfosit ve granulosit oranlarındaki artış sub-kronik fazda ve sadece dimethoate'ın 0,32 ppm'lik doz grubunda istatistiksel açıdan anlamlı bulunmuştur (p<0,05). Dimethoate uygulanan tüm gruplarda kontrol grubuna göre solungaç dokularında doza ve süreye bağlı olarak artış gösteren hücre hasarı gözlenmiştir. Solungaç dokularında gözlenen histopatolojik değişiklikler; sekonder lamellerde epitel ayrılması, düzleşme ve kısalma şeklinde olmuştur. Karaciğer dokularında gözlenen; vakuoler dejenerasyon, mononükleer hücre infiltrasyonu, sünizoidal mesafede hidrofik dejenerasyonlar gibi histopatolojik durumlar şeklinde olmuştur. Sonuçta Dimethoate pestisidinin sazan balıklarında akut ve sub-kronik etkileri hematolojik, hormonal ve histopatolojik olarak rapor edilmiştir.