Huzurevinde yaşayan yaşlılarda terapötik dokunmanın uyku kalitesine etkisi

Günümüzde hemşireler, insanı fiziksel sağlığının yanı sıra duygusal, zihinsel ve spiritüel iyilik durumunu da içine alan holistik yaklaşımlarla ele alıp, geleneksel yöntemlerden farklı olan terapötik dokunma gibi terapileri kullanmaya başlamışlardır. Terapötik Dokunma (TD), geçerliliği kanıtlanmış, bireylerin iç dengesini bulmasını sağlayan, evrendeki enerjinin belli bir niyet ve şefkatle kullanıldığı bir tamamlayıcı ve alternatif tıp yöntemidir. Bu araştırma, huzurevinde yaşayan yaşlılarda terapötik dokunmanın uyku kalitesine etkisini incelemek amacıyla yapılmış randomize kontrollü deneysel bir çalışmadır. Araştırma İzmir Huzurevi Yaşlı Bakım ve Rehabilitasyon Merkezi'nde, 19 Haziran 2017- 13 Ekim 2017 tarihleri arasında yürütülmüştür. Araştırmanın evrenini, 65-89 yaş aralığında 244 yaşlı oluşturmuştur. Araştırmanın örneklemini 25 yaşlı oluşturmuştur. Çalışmaya dahil edilen yaşlıların 10'u terapötik dokunma, 8'i mimik terapötik dokunma,7'si kontrol grubundadır. Yaşlılara Standardize Mini Mental Test (SMMT) uygulanmış ve test sonucu normal bilişsel fonksiyonlara sahip olan yaşlılar uygulamaya katılmışlardır. Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ) kullanılarak yaşlıların uyku kaliteleri belirlenmiştir ve uyku kalitesi kötü olanlar çalışmaya dahil edilmiştir. Epworth Uykululuk Ölçeği (EUÖ) kullanılarak uyku apnesi olan yaşlılar belirlenmiş ve bu yaşlılar çalışma dışında bırakılmıştır. Verilerin toplanmasında; "Yaşlı Tanıtım Formu (YTF)", "Standardize Mini Mental Test (SMMT)", "Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ)", "Epworth Uykululuk Ölçeği (EUÖ)", "Durumluk Anksiyete Ölçeği (DAÖ), "PUKİ'nin 3 günlük versiyonu (PUKİ-3 günlük)", "Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketi (UFAA)" ve "Günlük Uyku Kayıt Formu (GUKF)" kullanılmıştır. Araştırmaya katılmayı kabul eden yaşlılardan "Bilgilendirilmiş Gönüllü Olur Formları" ile yazılı onam alınmıştır. Araştırmanın sınırlılıklarına uyan ve çalışmaya katılmayı kabul eden yaşlılar, yaş ve cinsiyet kontrol altına alınarak, basit randomizasyon yöntemi kullanılarak Terapötik Dokunma (TD), Mimik Terapötik Dokunma (MTD) ve kontrol grubu oluşturulmuştur. Yaşlılar ardışık 4 gün boyunca izlenmiştir. Her gün saat 18:00-20:00 arası TD grubundaki yaşlılara 10 dakika TD, MTD grubuna 10 dakika mimik TD uygulanmıştır. Kontrol grubundaki yaşlılara herhangi bir girişim uygulanmamış, her gün aynı saat aralığında GUKF'ları kontrol edilmiş ve diğer gruplardaki yaşlılara ayrılan süre kadar kontrol grubundaki yaşlılara da zaman ayrılmıştır. Araştırmadan elde edilen verilerin analizi Statistical Package for Social Science (SPSS) 20.0 paket programında gerçekleştirilmiştir. TD, MTD ve kontrol grubundaki bireylerin tanımlayıcı özellikleri, sayı-yüzde dağılımları ve homojenlik testi ki-kare ile incelenmiştir. Tüm grupların DAÖ, UFAA, EUÖ, SMMT, PUKİ toplam puan ortalamaları ve şekerleme sayılarına göre dağılımı Kruskal-Wallis testi yapılarak incelenmiştir. Tüm grupların PUKİ-3 ve PUKİ-3 bileşenleri puan değişimlerinin dağılımı Wilcoxon testi yapılarak incelenmiştir. PUKİ-3 puan değişiminin dağılımı, MTD grubunun öznel uyku kalitesi bileşen puan dağılımı ve TD grubunun gündüz işlev bozukluğu bileşen puan dağılımı istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0.05). Tüm gruplarda PUKİ-3 ve PUKİ-3 bileşen puan ortalamaları farkı tek yönlü varyans analizi yapılarak bulunmuştur. Yapılan analiz sonucunda tüm gruplarda PUKİ-3 ve PUKİ-3 bileşen puan ortalamalarının dağılımı istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır (p>0.05). Tüm gruplarda PUKİ-3 ve PUKİ-3 bileşen puan ortalaması farklarının dağılımı Kruskal-Wallis testi yapılarak incelenmiştir. Yapılan analiz sonucunda tüm gruplarda PUKİ-3 ve PUKİ-3 bileşen puan ortalamaları arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır (p>0.05) Uyku; yaş, cinsiyet, kronik hastalıklar, çevresel faktörler, kafein tüketimi gibi birçok faktörden etkilenmektedir. Huzurevinde yaşayan yaşlıların uyku kalitelerini de bunlar gibi birçok faktörden etkilemektedir. Yaşlılarla kurulacak etkileşimin dahi uyku kalitesini olumlu yönde etkilediği düşünülmektedir. Kontrol grubunda da iyileşme meydana geldiği için TD grubundaki iyileşmenin kesin olarak TD'den kaynaklandığı sonucuna varılamamıştır.