Erbil havzası orta bölümünün (orta alt havzası) (Irak'ın kuzeyi) hidrojeolojik incelemesi

Çalışma alanı, Erbil Havzası'nın orta kısmı olan yaklaşık 1400 km²'lik bir alanı kaplamaktadır. Bu tezin konusu, Erbil Havzası'nın orta kesiminde bulunan akiferlerin (serbest ve basınçlı akiferler) mevcut yeraltı suyu seviyesini belirleyerek, yeraltı suyu seviyesinde meydana gelen dalgalanmaların nedenlerini araştırmaktır. Havza, kayma hareketlerine bağlı olarak kademeli bir yapı kazanmıştır, bu da havzanın 350 m'den daha fazla Kuvaterner yaşlı sediman ile dolmasına ve verimi yüksek akiferlerin oluşturmasına neden olur. Bölgede yıllık yağış miktarı 392 mm civarındadır ve bu yağışın %92'si Aralık'tan Mart'a kadar gerçekleşir. İstatistiksel analizler, 2001- 2021 yılları arasında sıcaklığın 1°C yükselmesinin aksine yıllık yağış miktarının düştüğünü göstermektedir. Morfometrik analiz sonuçları, Kuvaterner yaşlı sedimanların düşük relyefe sahip olduğunu, çoğunlukla erozyon ve ayrışma ile oluşan malzemeden meydana geldiklerini göstermektedir. Kuvaterner yaşlı sedimanların geçirimlilikleri de oldukça yüksektir. Akiferlerin hidrojeolojik özelliklerini tahmin etmek için çeşitli yöntemler kullanılmıştır. Erbil merkezi alt havzasında yer alan 24 kuyudaki yeraltı suyu seviyeleri bir yıl boyunca kuyu düdüğü kullanılarak ölçülmüştür. Bu kuyulara ait pompaj kuyu testleri yardımıyla ve AQTESOLV bilgisayar programı kullanılarak akiferlerin hidrolik iletkenlik, transmisivitesi ve depolama katsayıları hesaplanmıştır. Pompaj deneyi verilerinin değerlendirilmesi sonucunda Kuvaterner çökellerinin transmisivitesi 0,52 ile 183,3 m²/gün arasında, özgül verimi 0,088 ile 0,281 arasında, hidrolik iletkenlikleri 0,0027 ile 1,1315 m/gün arasında ve depolama katsayısı 0.0128 ile 6.386 arasında hesaplanmıştır. Kuyu log verileri ile pompaj testlerine göre havzada serbest akiferlerin baskın olduğu, havzanın bazı kesimlerinde ise basınçlı akiferlerin olduğu belirlenmiştir. Havzada, 2001 ile 2021 yılları arasında, serbest akiferlerin uzun vadeli su tablası hareketleri incelendiğinde, bu yıllar arasında su tablasının ortalama 62 m'lik bir düşüş gösterdiği belirlenmiştir. Özellikle havzanın orta bölümünde su tablası dalgalanmalarının daha fazla olduğu tespit edilmiştir. Yeraltı su seviyesinde meydana gelen dalgalanmaların çeşitli sebepleri bulunmaktadır. Bunlar: (i) küresel iklim değişimi, (ii) yağış miktarı ve modelinin yeraltı suyunu besleme durumu ve miktarı üzerindeki etkisi, (iii) iki kurak dönem arasındaki zamanın uzun olması, (iv) yağmurla beslenen mahsullerin yağışın büyük bir bölümünü emmesi bunun sonucunda toprağa yağmur suyu sızıntısının azalması, (v) kentleşme, sanayileşme, tarım arazileri vb. gibi nedenlerle oluşan arazi kullanımındaki değişimler, (vi) havzadaki yeraltı suyunun bitişik havzalara veya nehirlere doğru yönelimleri, yeraltı suyunun havza dışına sızması ve (vii) yeraltı suyunun aşırı pompajıdır.