Erbil (Irak'ın kuzeyi)'in kuzeydoğusunda bulunan karst kaynaklarının hidrojeoloji incelemesi

Bu çalışmanın amacı, Haudian, Mergasur-1, Kani Shakir, Khardin karstik kaynaklarının hidrojeolojisinin incelenmesidir. Çalışma alanı, Kuzey Irak'ın dağlık bölgesinde, Çalışma alanı, Kuzey Irak'ın dağlık bölgesinde, Soran ilçesinden başlayıp Bradost antiklinaliyle Mergasur ilçesine kadar uzanan Diana – Mergasur Alt Havzası'nda yer almaktadır. Çalışma alanındaki birimlerin yaşı Alt Kretase'den Pliyosen'e kadar değişmektedir. Karstik kaynakların debileri, belirli hacim yöntemi, muline, dikdörtgen savak gibi uygun debi ölçme yöntemleri ile periyodik olarak (bir yıl boyunca, ayda iki kez) ölçülmüştür. Çalışma alanındaki iki kuyuda (Haudian-2 ve Shivazyarat) bir yıl boyunca elektrikli su seviye ölçüm cihazı kullanılarak yeraltı suyu seviyeleri, Ocak 2021'den başlayarak aylık olarak ölçülmüştür. Bekhme ve Govanda formasyonlarına ait kırıklı ve karstik kireçtaşları incelenen karstik kaynakların akiferleridir. Bu çalışmada incelenen kuyular ise Bekhme ve Shiranish Formasyonu'ndan beslenmektedir. Jacob yöntemi hesaplamasına göre Shiranish Formasyonu'na ait marnlı kireçtaşının ortalama hidrolik iletkenliği (1.03*10-6 m/sn) ile Shiranish Formasyonu ile birlikte Bekhme Formasyonu'na ait dolomitik kireçtaşlarının birlikte ortalama hidrolik iletkenlikleri (1.15*10-6 m/sn) arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır. Maillet formülü, İncelenen karstik kaynakların gerçek rejim dönemlerinde boşalım katsayıları ve boşalım kotu üzerindeki depolama güçleri Maillet Formülü ile hesaplanmıştır. Haudian Kaynağı'nın 12.04.2021 ile 16.10.2021 yılları arasındaki gerçek rejim döneminde, boşalım kotu üzerindeki üzerindeki depolama kapasitesi (V0) 461218 m3 olarak hesaplanmıştır. Irak Standart verilerine göre kişi başına içme ve evsel kullanım su miktarı 392 L/gün'dür. Haudian Kaynak suyunun, gerçek rejim döneminde, 1500 civarında nüfusa sahip Haudian köy halkı tarafından, içme ve evsel kullanım amacıyla 785 gün kullanılabileceği hesaplanmıştır. Haudian Kaynağı'nın gerçek rejimde boşalım katsayıları (α) α1= 0,01 gün-1 ve α2= 0,0025 gün-1 olarak hesaplanmıştır. Kani Shakir Kaynağı'nın gerçek rejim dönemi 12.04.2021-16.10.2021 tarihleri arasında olup, kaynağın bu dönemde su depolama kapasitesi (V0) 13133 m3 olarak hesaplanmıştır. Gerçek rejim döneminde, Kani Shakir Kaynağı'na ait boşalım katsayıları; α1 = 0,01 gün-1, ve α2= 0,005 gün-1 olarak belirlenmiştir. Khardin Kaynağı'nın gerçek rejim dönemi 29.03.2021-16.10.2021 tarihleri arasında olup, kaynağın gerçek rejimde su depolama kapasitesi (V0) 44280 m3'tür. Mergasur-1 Kaynağı'nın gerçek rejim dönemi ise 12.04.2021 ile 16.10.2021 yılları arasında olup, kaynağın bu dönemdeki su depolama kapasitesi (V0) 50594 m3 olarak hesaplanmıştır. Khardin ve Mergasur-1 kaynaklarının gerçek rejim dönemlerinde hesaplanan boşalım katsayıları 0.012 gün-1'dir. Kurak dönemlerde karstik kaynaklardan daha iyi verim alabilmek için beslenme alanlarının korunması, çalışma alanında açılacak kuyuların kontrollü bir şekilde ruhsatlandırılması ve bu kuyulardan çok fazla su çekilmemesi gerekmektedir.