Hypericum heterophyllum'a ait sulu ekstraktların in-vitro yara iyileştirici etkisi, biyolojik aktiviteleri ile fitokimyasal bileşenlerinin değerlendirilmesi

Hypericum L. cinsine ait taksonlar dünyada geleneksel tedavide yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu cinse ait türlerden birisi olan Hypericum heterophyllum ise ülkemize ait endemik türlerden birisi olup, halk arasında yara çiçeği olarak bilinmektedir. Gerek Hypericum heterophyllum, gerek ülkemizde bulunan diğer endemik türler hakkında yeterince araştırılma yapılmadığı için, toplum sağlığına katkıları ve olası ekonomik potansiyelleri anlaşılamamaktadır. Bu türlerin içeriklerinin, biyolojik/farmakolojik etkinliklerinin araştırılarak aydınlatılması, hastalıkları iyleştirmede olası mekanizmaların açıklanması, endüstride olası kullanım alanlarının saptanması ülkemiz değerlerini kıymetlendirmek adına önemlidir. Bu sebeple sunulan tez çalışmasında Türkiye için endemik Hypericum heterophyllum türüne ait sulu ekstraktların yara iyileştirici, antikanserojen, antimikrobiyal, antioksidan potansiyellerinin araştırılması ve fitokimyasal bileşenlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla ilk olarak Hypericum heterophyllum türünün çiçek, dal-yaprak ve toprak üstü kısımlarının birlikte kullanılması (mix) ile üç farklı (HHmix, HHçiçek ve HHdal-yaprak) sulu ekstraktı hazırlanmıştır. Ekstraktların içeriğinde olması muhtemel 53 farklı fitokimyasal standart maddenin varlığı kalitatif ve kantitatif olarak LC-MS/MS sistemi ile belirlenmiştir. Ekstraktların total fenolik madde miktrarı, total antioksidan statüsü (TAS), total oksidan statüsü (TOS), oksidatif stres indeksi (OSİ) düzeyleri spektrofotometrik yöntemle belirlenmiştir. Ekstraktların antimikrobiyal aktiviteleri Staphylococcus aureus, Escherichia coli ve Candica albicans referans suşları kullanılarak disk difüzyon ve minimum inhibisyon konsantrasyon (MİC) belirleme yöntemleri ile analiz edildi. Sitotoksik ve antikanserojenik aktivitenin tespiti için sağlıklı hücre hattı olarak insan gingival fibroblast (HGF) hücreleri, kanser hücreleri olarak ise küçük hücreli olmayan akciğer kanseri (A549) hücreleri ile cilt kanseri (G-361) hücreleri kullanıldı. Farklı konsantrasyonlarda ekstraktlar hücrelere uygulanarak MTT (3-(4, 5-dimetiltiazolil-2-i)-2,5-difeniltetrazolyum bromid) yöntemi ile sitotoksite düzeyleri tespit edildi. Sitotoksik olmadığı belirlenen en düşük (100 µg/mL) konsantrasyonlardaki ekstrakt içeren besiyerleri, hücre çiziği yara modeli oluşturulan HGF ve G-361 hücrelerine uygulandı. Böylelikle ekstraktların yara iyileşmesi, hücre yenilenmesi (proliferasyon) ve hücre göçüne (migrasyon) etkileri tespit edilmeye çalışıldı. Elde edilen sonuçlar ekstraktların içeriğinde çoğu fenolik yapıda olan; 5-dikafeoilquinik asit, vanilin, kafeik asit, 4-OH benzoik asit, siringik asit, siringik aldehit, vanilik asit isimli bioaktif maddelerin farklı miktarlarda bulunduğu belirlendi. 4-OH benzoik asit oranlarının HHDal-Yaprak (%9,56), HHMix ekstraktında ise %7 oranında bulunduğu, bu sebeple Hypericum heterophyllum'un 4-OH benzoik asit (p-hidroksibenzoik asit) için doğal kaynak olarak kullanılabileceğini akla getirmektedir. Ekstraktlardan özellikle HHMix ve HHçiçek ekstraktların antioksidan aktivitesi yüksek iken, HHdal-yaprak ekstraktının TOS düzeyleri yüksek bulundu. Verilere bağlı olarak HHdal-yaprak ekstraktının E. coli suşuna karşı antimikrobiyal aktivitesi en yüksek olan ekstrakt olduğu tespit edildi. TAS düzeyleri daha yüksek olduğu belirlenen HHMix'in yara iyileştirici etkinliğinin HGF hücrelerinde diğer ekstraktlardan daha iyi olduğu bulundu. G-361 hücrelerinde HHçiçek ekstraktının hücre proliferasyonu ve migrasyonunu artırdığı bu sebeple, cilt kanseri olan bireylerde HHçiçek ekstraktının kullanılmasının uygun olmadığı belirlendi. Bununla beraber HHdal-yaprak ekstraktının G361 hücrelerinde; hücre proliferasyonu ve migrasyonunu azalttığı, hücre ölümünü uyardığı bulundu. Bu veriler sağlıklı HGF hücrelerinde herhangi bir toksikasyona sebep olmayan ama melonama (G361) hücrelerine karşı sitotoksik etkiler gösteren HHdal-yaprak ekstraktının, cilt kanserinin tedavisinde yeni alternatifler sunabileceğini göstermektedir. Sunulan tez çalışmasından elde edilen veriler, ülkemizde endemik bir tür olan Hypericum heterophyllum'un içerdiği bileşenler ve biyolojik/farmakolojik etkileri nedeni ile ekonomik bir değere dönüşerek, hem toplum sağlığına hem de refahına katkı sunabilecek potansiyele sahip olabileceğine işaret etmektedir. Bu kapsamda ülkemizin zenginliği olan Hypericum heterophyllum gibi endemik türler üzerine temel çalışmaların yapılarak, elde edilen veriler ışığında gerekli görülen türler veya elde edilebilecek inovatif ürünlerle ilişkili olarak deney hayvanı modelleri veya gönüllülerle ileri çalışmalara geçilerek, ülke ekonomisine ve toplum sağlığına katkıda bulunulabileceği önerilmektedir.