Hızlı değişimin getirdiği belirsizlik ortamında toplumsal-örgütsel güç mesafesi ve belirsizlikle başedebilme bir uygulama

198 ÖZET Bu tezde; Geert Hofstede'in, 88 ülkedeki 117.000 IBM çalışanı üzerinde yaptığı kültürel araştırma sonucunda tanımladığı, Bireysellik/Kollektiflik, Erkeklik/Dişilik, Güç Mesafesi ve Belirsizlik Kaçınması şeklindeki 4 kültürel boyuttan yola çıkılarak, bütün Dünya ile birlikte Türkiye'deki hızlı değişimin ortaya çıkardığı belirsizlik ortamının, toplumlardaki ve örgütlerdeki güç mesafesini nasıl etkilediği üzerinde durulmuştur. Değişim özellikle 19. ve 20. yüzyıllarda tarihin diğer çağları ile kıyaslanamayacak derecede hız kazanmıştır. Eski çağlarda yüzyıllar boyu aynı üretim tekniklerini ve araçlarını kullanan insanlar Sanayi Devrimi sonrasında gelişen teknoloji ile birlikte üretim tekniklerini ve hızlarını geliştirmişlerdir. Artık durgun bir çevre içinde nesiller boyu aynı babadan kalma usullerle yapılan üretimin yerini makineleşme almıştır. İnsanların sahip oldukları bilgiler hızla demode olmaktadır. Bütün bu değişmeler eğitim olgusuna verilen önemin artmasına yol açmıştır. Çünkü en basit makinelerin olduğu fabrikalarda çalışmak bile asgari okuma bilgisini gerektirmektedir. Bu gelişmeler insanların yaşadıkları çevrelerden fabrikaların bulunduğu bölgelere göç etmelerine neden olmuş, bu gelişme ile birlikte kültürel etkileşim ve sorunlar artmıştır. Değişimin hızı, özellikle 20. yüzyılda inanılmaz boyuta ulaşmıştır. Yeni teknolojik buluşlar sayesinde bir çok meslek ortaya çıkarken çoğu meslekte yeni teknolojik gelişmeler yüzünden ortadan kalkmaktadır. Eskinin durgun çevresi gitmiş yerine dinamik, çeşitlilik, karmaşıklık gibi faktörlerin oluşturduğu belirsiz bir çevre gelmiştir. Belirsizlik ve Denetim Noktası (dışsal-içsel davranış) anketlerinin uygulanması sonucu elde edilen veriler değerlendirilmiştir. Bu anketlerin her ikisi de bir dernek, kamu kurumu ve üniversite çalışanları ile aralarında yüksek lisans ve doktora öğrencilerinin de bulunduğu 133'ü erkek 82'si kadın199 olmak üzere 215 kişiye uygulanmıştır. Belirsizlik puanlarının yüksek oluşu dikkat çekmektedir. Bir başka deyişle Türk insanı belirsizliği sevmemektedir. Geliştirilen varsayımlar anket sonuçlan ile birlikte analize tabi tutulmuşlardır. Varsayımlarda eğitim durumu, çalışılan kurumun özel ya da devlet kurumu olup olmadığı, kişilerin görev sürelerinin ve teknik ya da idari kadroda olmalarının, davranışları ve ankete verdikleri yanıtlar üzerindeki etkileri incelenmiştir. Türkiye'deki hızlı değişim ve ekonomik krizin getirdiği belirsizlik ortamında insanlar yakın akraba ve aile çevresindeki sıkı bağlarla sanki gizli bir sosyal güvenlik şemsiyesi varmış gibi toplumsal ve örgütsel güç mesafesinin açıklığını dengelemeye çalışmaktadırlar. Bu olayın bazı olumlu sonuçları vardır. Örneğin kişi işsiz olsa bile aile ortamında barınarak bunun olumsuz yönlerini giderebilmektedir. Ancak diğer yandan kollektif davranış kültürü hemşehricilik ve akraba kayırmaları sonucunda toplumu bir klanlaşmaya ve tabakalaşmaya götürmektedir. Türk insanının üst tabakadaki insanların gücünü otomatik olarak kabul etmesi kaderci yapısı ile birleşince güç mesafesi daha da açılmakta, ülke sistemlerin değil de kişilerin egemen olduğu bir yapıya bürünmektedir. Bu fotoğrafın sonucu olarak da toplumun üretim yeteneği ve kapasitesi azalmaktadır.