Hızlı soğutulmuş Cu-Sn ve Cu-Zn-Sn alaşımlarında şekil hatırlama özelliklerinin incelenmesi

Şekil hatırlamalı alaşımlar soğutma veya zor uygulama ile martensit faz dönüşümlerine uğrarlar ve martensitik şartlarda içten kusurlu yapılara sahiptirler. Soy metal bazlı Cu-Sn alaşımlarında, martensitik dönüşüm, D03 düzenine sahip kübik bir yapıdan uzun periyotlu 18R yapıya geçişle meydana gelir. Bununla birlikte Cu-Zn-Sn alaşımlarında ise bu dönüşüm D03 ( veya B2) düzeninden 18R (veya 9R) yapısına dönüşerek gerçekleşir. Metal ve alaşımların eritildikten sonra hızlı soğutulup ince plaka şeklinde elde edilmesini sağlayacak bir fırın sistemi imal edilmiştir. Bu sistem kulanılarak şekil hatırlamalı Cu-%24.2Sn alaşımı ince plaka şeklinde ve Cu-%33.8Zn- %3. 1Sn a'aşımı da külçe şeklinde elde edilmiştir. Eldo edilen alaşımlar üzerinde; makroskobik şekil hatırlama olayı gözlemleri, lermogravimetrik analiz (TGA); diferansiyel termal analiz (DTA); diferansiyel taramalı kalorimetre (DSC), x-ışınlan difraksiyonu ve metalografik gözlemler yapılmıştır.Bu gözlemler sonucunda Cu-Sn alaşımı makroskobik şekil hatırlama olayı göstermiş, Cu-Zn-Sn alaşımı göstermemiştir. TGA Ölçümlerinde numunelerin kütlelerindeki artış oksitlenmeden kaynaklanmıştır. DTA ölçümlerinde katı -> katı faz dönüşümlerinin olduğu belirlenmiştir. DSC ölçümleri sonucunda da austenit başlama (A,,) ve austenit bitiş (Af) sıcaklıkları ölçülmüştür. Bu alaşımlar oda sıcaklığında austenit yapıda olduğundan. x-ışınları difraktogramlarından elde edilen pikler de austenit faza ait piklerdir. Anahtar kelimeler : Hızlı katılaştırma fırını, Cu-Sn ve Cu-Zn-Sn alaşımları, termal analiz ölçümleri, dönüşüm sıcaklıkları, yapı tayini.