I. ve II. Körfez Savaşı' nın Türkiye' ye etkileri

ÖZETOrtadoğu, insanlık tarihinin hemen her döneminde, taşıdığı önem nedeniyle birsıcak çatışma bölgesi olmuştur. Coğrafya ve Jeopolitik otoritelerinin ?Dünya Adası? olaraknitelendirdikleri Asya-Avrupa ve Afrika'dan oluşan ve zaman zaman ?Eski Dünya? olarak daanılan bu kıtalar topluluğunun birbirleriyle Ortadoğu'da kesişmeleri bu bölgenin jeopolitikönemini daha da artırmıştır. Bölge; üç kıtayı birleştiren karayollarının ve demiryollarınındüğüm noktasında oluşu, en önemli stratejik hammaddelerden birisi olan petrolün dünyarezerv durumuna göre %60'nı ihtiva etmesi ve dünyadaki tek tanrılı üç büyük dinin merkeziolması nedenleriyle güç ve egemenlik mücadelelerine sahne olmuş, bu yüzden de dünyanınen istikrarsız bölgeleri içinde ilk sıralarda yer almıştır.XIX. yüzyıldaki sanayi devrimiyle birlikte enerji kaynaklarına sahip olmak,üretimini elde tutmak, taşıma güzergâhlarını denetim altında bulundurmak ve bu uğurdauluslararası mücadelede başarılı olmak devletlerin temel amaçları arasında yer almıştır.Bu kapsamda Ortadoğu'da bulunan Irak, bölgede bulunan ülkelere oranla ciddimiktardaki petrol ve doğalgaz rezervleri ile dikkatleri üzerinde toplamıştır.Bölgede, ran Şahı'nın 1979 yılında devrilmesi ve yerine geçen Humeyni'ninuyguladığı rejimin, Irak'ın hem dış güvenliği hem de iç güvenliği açısından tehditleriçermesi ayrıca Irak'ın Arap dünyasının ve Üçüncü dünya ülkelerinin liderliğini yapmaisteği, ran-Irak Savaşı'nın çıkmasına sebep olmuştur. Bu savaşta ABD hem Irak'ı hem deran'ı desteklemiş hatta savaşın sonunda Irak'ın; ?benim 19 uncu lim? diye tabir ettiğiKuveyt'i işgal etmesine bile ses çıkarmamıştır. Ancak Irak'ın 1 Ağustos 1990 yılındaKuveyt'i işgal etmesinin hemen ardından ABD ?yenidünya düzeni? için istediği fırsatıyakalamıştır. ABD, Irak için tüm dünyaya ekonomik ambargo çağrısı yapmış ve BirinciKörfez Savaşı için kendine taraftar aramıştır.Birici Körfez Savaşı, ABD'nin önderliğindeki koalisyon güçleri ile 17 Ocak 1991tarihinde başlamış, Irak ve Müttefik güçlerinin askeri heyetlerinin bir araya geldiği 3IVMart'taki toplantıda ateşkes ilan edilmesiyle sona ermiştir. Bu ateşkes antlaşmasınınhukuki çerçevesi ise BM Güvenlik Konseyi'nin 679 sayılı kararı ile belirlenmiştir.Türkiye, Birinci Körfez Savaşı'nda komşusunda meydana gelen olaylara duyarsızkalmamış, ABD ve koalisyon güçlerine destek vermiştir. Ancak verilen bu destek iç vedış politikada sıkıntıların yaşanmasının yanında ekonomiye de büyük zararlar vermiştir.Ayrıca Irak lideri Saddam Hüseyin'in zulmünden kaçarak sınırımıza yığılan 460.000mülteci büyük problem yaratmıştır. Zamanın Cumhurbaşkanı Turgut Özal'ın yoğundiplomasisi neticesinde bölgede ?huzur operasyonu? gerçekleştirilmiş ve sonucundaKuzey Irak'taki Kürtleri Saddam Hüseyin'in zulmünden korumak maksadıyla ?ÇekiçGüç? adı altında uluslar arası bir güç Türkiye'de konuşlandırılmıştır. lk etapta Türkiyeaçısından faydalı olan bu güç ilerleyen zamanlarda bölgede otorite boşluğununoluşmasına neden olmuştur. Bu durum yeni bir Kürt devletinin oluşumuna olanaksağlamıştır. Ayrıca Çekiç Güç'ün bölgede bulunan PKK/KADEK terör örgütüne yardımettiğinin tespit edilmesi, Türkiye'nin uzun yıllar başını ağrıtacaktır.11 Eylül 2001 tarihinde ABD de bulunan Dünya Ticaret Merkezi'ne yolcuuçakları ile saldırı yapılmıştır. Yapılan saldırılar ABD'nin ulusal güvenlik stratejisinin vesavunma konseptinin değişmesine yol açmıştır. ABD bu tarihten itibaren kendigüvenliğini ?önleyici eylem? ile sağlayacağını ilan etmiştir. Bu anlayışı ilk olarakAfganistan üzerinde deneyen ABD, ?Şer Üçgeni? diye isimlendirdiği ve sırasıyla Irak,ran ve Suriye ülkelerine de aynı yola başvuracağı tehdidini savurmuştur.ABD 11 Eylül Saldırısı'nın avantajını da kullanarak Afganistan'a harekâtdüzenlemiş, Orta Asya bölgesindeki muazzam petrol ve doğal gaz rezervlerininkontrolünü emniyete almış, Usame Bin Ladin'in Afganistan'daki sığınağını imha etmiş veayrıca Afganistan üzerinde kurduğu denetim ile Çin, Pakistan ve Hindistan üzerinde debir denetim kurmuştur.Birinci Körfez Savaşı'nda istediğini tam anlamıyla ede edemeyen ABD, Ortadoğupetrollerini kontrol altında tutmak, Irak Hükümeti'ni devirerek kendisine bağlı biryönetimi başa geçirmek maksadıyla, Irak'ın elinde bulundurduğunu iddia ettiği Kitlemha Silahları'nı ve Usame Bin Laden'e destek verdiği gerekçesiyle, 20 Mart 2003'teikinci kez savaş ilan etmiştir. kinci Körfez Savaşı 1 Mayıs 2003 tarihinde SaddamHüseyin rejiminin yıkılması ile sona ermiştir.VTürkiye, kinci Körfez Savaşı öncesi ve sonrasında meydana gelen olaylarneticesinde politik ve ekonomik yönden etkilenen ülkelerin başında yer almıştır.Türkiye'nin Irak'a yapılacak harekât konusunda desteğini almak ve Irak'a kuzeyden debir cephe açmak maksadıyla, ABD, Türk hava sahasının kendisine açılmasına ve kendiaskerlerinin Türkiye'de konuşlandırılması konusunda ki talepleri Hükümet ve Muhalefetarasında sorunlara neden olmuş, iç ve dış politikadaki bu sorunlar ekonomiyi de olumsuzyönde etkilemiştir. ABD yaptığı talepler neticesinde Türk Hükümeti tarafından çıkarılaniki tezkereden de olumsuz cevap alınması, Türkiye ile ABD arasındaki ilişkileri kopmasafhasına getirmiştir. ABD Türkiye'den istediklerini elde edemeyince bunun intikamınıSüleymaniye'de Türk Özel Kuvvetler Komutanlığı Timlerine mensup askerlerin başınaçuval geçirmek ve Irak'ın kuzeyinde sözde bir Kürt Devleti oluşumunun desteklenmesiylealmaya çalışmıştır.Türkiye'nin kinci Körfez Savaşı ile birlikte oluşacak ekonomik kayıpları ABDtarafından giderileceği beklentisi Tezkerelerin kabul edilmemesi ile kaybolmuştur. Ancakilk etapta savaşın ekonomiye büyük yük getireceği düşünülürken Birinci Körfez Savaşı'nakıyasla ekonomi fazla etkilenmemiştir.Yukarıda özet olarak arz ettiğim her iki savaşla ilgili yapılan araştırma toplam 6bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Ortadoğu kavramı, kinci bölümde BirinciKörfez Savaşı, Üçüncü bölümde Birinci Körfez Savaşı'nın Türkiye'ye etkileri, dördüncübölümde iki savaş arasında meydana gelen gelişmeler, beşinci bölümde kinci KörfezSavaşı ve altıncı bölümde de kinci Körfez Savaşı'nın Türkiye'ye etkileri incelenmiştir.VI