İbn Battûta Seyahatnâmesi'nde yeralan mimârî eserler

Bu çalışmada 14. yüzyıl gezginlerinden İbn Battûta (1304-1368) Seyahatnâmesinde yeralan mimari eserlerlerle ilgili İbn Battûta'nın tespitlerine yer verilmiştir. İbn Battûta'ya yakın kaynaklar ve günümüze yakın kaynaklarla birlikte ele alınmıştır. Böylece hem tarihi süreç içinde, eserlerin durumları ortaya konulmaya çalışılmış, hemde İbn Battûta'dan önce eserlerin yapıldığı tarihe de değinilmiştir. İbn Battûta'nın Seyahatnâmesinde bazı mescid ve camiler hakkında genellleme yaparak ?mescidleri güzeldir? ve benzeri ifadelere yer verip, eserleri ayrıntılı olarak anlatmadığı görülmektedir.Tanca şehrinden çıktığı günden itibaren yirmisekiz yıl süren gezileri boyunca İbn Battûta Mısır, Arap yarımadası, Irak, İran, Anadolu, Detşt-i Kıpçak, Bizans (İstanbul), Orta , Hindistan, Maldivler, Çin ve Endülüs'ü gezmiştir. İbn Battûta devlet ve toplum yapıları, İnanç ve adetleri, doğal özellik ve ürünleriyle birlikte gittiği yerlerde şehirlerin kuruluşu, çarşıları, kaleleri, mescidlerini anlatmış tanıttığı bu ülke ve şehirlerin yediyüzyıl önceki durumlarını yansıtmıştır.Bu çalışmada İbn Battûta'nın gezi güzergahında, ortadoğu coğrafyasında yeralan mimari eserlerden İskenderiye Feneri günümüze ulaşmamıştır. Amr İbn-i Âs Mescidi, Piramitler, Haremü'l- Halil Mescidi, Mescid-i Aksâ, Kubbe-tü's Sahrâ, Halep Kalesi ve Camii, Ben-i Ümeyye (Dımaşk) Mescidi, Kûfe Camii, Bağdat Halife Camii, Musul Kalesi ve Camii, geçirdikleri onarım ve değişimlerle birlikte varlığını sürdürmektedir. Arabistan yarımadasında yeralan, Mescid-i Nebevî, Ravza-i Mutahhara, Mescid-i Kûba, Mescid-i Haram, Kâbe-i Muazzama'ya dair İbn Battûta'nın vermiş olduğu bilgilerin birçok kaynakta da yer verilen gözlemler olduğu tespit edilmiştir. Ve bu yerlerin geçmişi ve bugünü ortaya konulmuştur. Anadolu coğrafyasında yeralan Alaya (Alanya) Kalesi'nin turistik bir anlam kazanmış olduğu görülmüştür. İznik Kalesi ve Mardin Kalesi'nin de kalıntıları halen mevcuttur. Antalya Cuma Camii, günümüze ulaşmamıştır, Ayasluğ Ulu Camii, Sinop Alaaddin Camii, geçirdikleri değişimlerle birlikte varlığını sürdürmektedir, Ayasofya ise İbn Battûta döneminde Bizans kilisesiyken günümüzde müzedir. Orta ve Güney Asya'da yeralan mîmârî eserlerden Belh Mescidi ve Delhi Mescidinin de bu gün varlığını geçirdiği değişimlerle birlikte sürdürdüğü gözlemlenmiştir.