İbnü'l Melâhimî'nin el-menzile beyne'l menzileteyn ve el-va'd ve'l va'îd anlayışı

İslâm Düşünce Tarihinde dinî ve siyasî sâiklerle ortaya çıkan mezheplerden biri de Mu'tezile ekolüdür. Özellikle hicrî 2. asırda meydana gelen hâdiseler neticesinde gündeme gelen mürtekib- i kebîre, kader ve Allah'ın sıfatları gibi tartışmalarla belirginleşen i'tizâlî düşünce, bilhassa Abbâsîler devrinde devletin resmi mezhebi olacak kadar güçlenmiştir. Öğretisini "Usûlü'l- Hamse" olarak adlandırılan beş prensip çerçevesinde sistematikleştiren ekol, Mihne Döneminde sergilediği menfî tavırlar sonucunda büyük güç kaybetmiştir. Bu dönemde yaşamını sürdüren Ebû Ali el-Cübbâî ve Ebû Hâşim el-Cübbâî ekolü yeniden eski ihtişamlı günlerine döndürme çabası gütmüşlerdir. Ardından Ebû Hâşim'in öğretisini takip eden Kâdî Abdülcebbâr ile birlikte ekol, son dönemine adım atmış ve artık var olma mücadelesine girişmiştir. İşte bu mücadelelerden bir tanesini de geç dönem Mu'tezilesinin en önemli temsilcilerinden olan İbnü'l-Melâhimî, uzak bir coğrafya olan Harezm'de sürdürmüştür. İbnü'l-Melâhimî, yaşadığı çağda birçok eser kaleme alarak kendine ulaşan geleneğini derli toplu bir şekilde kendinden sonraya aktarmıştır. Onun telif ettiği eserlerinden olan "Kitâbü'l fâik fî usûlid-Dîn" adlı kelâm kitabı, kelâm ilminin neredeyse tüm konularını "Usûlü'l-Hamse" bağlamında ihtiva etmektedir. Bizde İbnü'l-Melâhimî'nin söz konusu eserinde ele aldığı el-menzile beyne'l-menzileteyn ve el-va'd ve'l-va'îd anlayışını adil, eleştirel ve bilimsel olarak ortaya koymaya çalışacağız. Araştırmamızın ilk bölümünde İbnü'l- Melâhimî'nin hayatı, eserleri, görüşleri, yaşadığı dönemin ilmî ve siyasî şartları, felsefeye olan olumsuz yaklaşımı gibi konular irdelenmiştir. İkinci bölümde el-menzile esası ve kapsamına giren konular analiz edilirken, üçüncü bölümde ise el-va'd ve'l-va'îd esası ve ihtiva ettiği meseleler tartışılmıştır. Bununla birlikte İbnü'l-Melâhimî'nin düşünce çizgisini saptamak amacıyla fikirleri ekol içi ve ekol dışı alimlerle mukayese edilmiştir. Anahtar Kelimeler: İslâm Mezhepleri Tarihi, Mezhep, Mu'tezile, İbnü'l-Melâhimî, Kitâbü'l Fâik fî Usûlid-Dîn.