İçerik ve sanatsal üsluplar açısından klasik tasavvufî şiirlerde şarap sembolü

Bu çalışmada tasavvufi şiirlerde şarap sembolü ele alınmıştır. Bu itibarla çalışmada deyişbiçimsel yöntem ışığında dört hamriye kasidesi tahlil edilmiştir. Sufi şairler şarap sembolünü, ilahi sevgi ve içlerinde yaşayıp da sembollere başvurmadan açıklamakta zorlandıkları bir takım halleri ifade etmek için kullanmışlardır. Ayrıca bu sembolü kullanmak suretiyle tasavvuf karşıtlarının kendilerine yöneltecekleri muhtemel eleştirilerden de kurtulmuşlardır. Tasavvufta kullanılan şarabın öne çıkan bazı özellikleri vardır. Örneğin bu şarabın konusu ilahi aşktır. Sarhoşluk da uyanıklık da bu şaraba bağlıdır. Bu şarap üzüm ve benzeri şeylerin sıkılmasıyla elde edilmez. Hiçbir zaman tükenmez ve kana kana içilse dahi yine de içmekten vazgeçilmez. Onun varlığı üzüm bağının varlığından daha kadimdir. Onun vasıflarına tam olarak vakıf olmak güçtür. Tasavvufi şarap şiirlerinin tarihi seyrine bakıldığında zühd şiirleri ile yakından ilişkili olduğu görülecektir. Buna göre zühd şiirleri şarap şiirlerinin ilk çekirdeğini oluşturmaktadır. Şarap sembolü hicri ikinci asırdan itibaren günümüze kadar kullanılmaktadır. Bu tarz şiir yazımında Rabi'a el-'Adeviyye, Ebû Medyen et-Tilimsânî, İbnu'l-Fârid, Ebu'l Hasen eş-Şüşteri, İbnu 'Acîbe, el-Bâ'ûniyye, eş-Şâğûrî gibi birçok şair öne çıkmıştır. Dolayısıyla bu çalışmada bir sanatsal ifadeyi/sözü diğer söylem biçimlerinden ayırmayı konu edinip inceleyen deyişbiçimsel yöntem ışığında, hamriyeleriyle öne çıkan klasik sufi şairlerden örnek olarak Ebû Medyen, İbnu'l-Fârid ve el-Bâ'ûniyye'nin hamriyeleri ele alınmıştır. Bu üç şaire ek olarak araştırmacılar için sanatsal açıdan bir karşılaştırma imkânı sunması adına son dönem sufi şairlerden eş-Şâğûrî'nin hamriyesine de değinilmiştir. Bu dört sufi şairden her birinin, sanatsal dili kullanmada, kavramları ve yapıları seçmede, şarap sembolünü ve tasavvufi şiir deneyimiyle ilişkili anlamları içermek için uygun bağlamlar oluşturmada kendine has üslupları vardır.