Iğdır ekolojik koşullarında toplanan adi yonca (Medicago sativa L.) genotiplerinin bitkisel, verim, kalite ve moleküler karakterizasyon özelliklerinin belirlenmesi

Bu araştırma; 2018 yılında Iğdır ekolojik koşullarında doğal olarak yetişen 48 yonca genotip ve 2 sertifikalı Adi yonca (Medicago sativa L.) materyali kullanılarak yürütülmüştür. Toplanan yonca genotipleri klonlanarak, tesadüf blokları deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak deneme tarlasına şaşırtılmıştır. 48 genotip ve 2 yonca çeşidine ait bitkisel, verim, kalite ve moleküler karakterizasyon özellikleri belirlenmiştir. Araştırmada çiçeklenme gün sayısı, ana sap uzunluğu, doğal bitki boyu, ana sap kalınlığı, yaprak alan indeksi, kök tacında dal sayısı, bitki başına yaş ot ağırlığı, kuru ot ağırlığı, kuru ot oranı, bitki başına yıllık toplam yaş ot ağırlığı, yıllık toplam kuru ot ağırlığı, yıllık ortalama kuru ot oranı, ham protein (HP), nötr çözücülerde çözünemeyen lif (NDF), asit çözücülerde çözünemeyen lif (ADF), asit çözücülerde çözünemeyen lignin (ADL), kuru madde sindirilebilirliği (KMS), sindirilebilir enerji (SE), metabolik enerji (ME), kuru madde tüketimi (KMT) ve nisbi yem değeri (NYD) özellikleri incelenmiştir. Araştırma sonuçlarına göre; genotipler arasında çiçeklenme gün sayısı 46-54 gün arasında değişim göstermiştir. En yüksek ana sap uzunluğu 118,50 cm ile 4 numaralı ve en yüksek ana sap kalınlığı 4,84 mm ile 34 numaralı yonca genotipinden elde edilmiştir. En yüksek kök tacında dal sayısı 58,56 adet ile 17 numaralı yonca genotipinde elde edilmiştir. Yatma durumları 2 (yarı yatık) ve 3 (orta dik) formlarında gelişim göstermişlerdir. Yaş ağırlıkları 219,78-930,18 gr/bitki değerleri arasında değiştiği, en yüksek yaş ot ağırlığı 930,18 gr/bitki ile 7 numaralı yonca genotipi olmuştur. En yüksek kuru ot ağırlığı 171,16 gr/bitki ile 33 numaralı yonca genotipi olmuştur. Genotipleri arasında kuru ot oranı %25,33-31,77 değerleri arasında değişmiştir. Yıllık toplam yaş ot ağırlığı değerleri 762,90-2652,89 gr/bitki, yıllık toplam kuru ot değerleri 228,74-520,17 gr/bitki ve yıllık kuru ot oranı ise %24,25-30,51 değerleri arasında değişim göstermiştir. Yonca genotiplerinde besin kalite özellikleri sonuçlarına göre en yüksek HP, KMS, SE, ME, KMT ve NYD değerleri 49 numaralı genotipten elde edilmiştir. Bununla birlikte NDF, ADF ve ADL özelliklerine ait en yüksek değerler 33 numaralı yonca genotipinden elde edilmiştir. 10 adet IPBS (inter primer binding sites) markörleri kullanılarak yapılan moleküler tanımlama çalışmalarında toplamda 267 polimorfik bant elde edilmiş ve ortalama polimorfizm oranı %93,71 olarak belirlenmiştir. Tüm markörlere ait ortalama H (gen çeşitliliği) değeri 0,17 ve ortalama polimorfizm (PIC) değeri 0,14 olarak elde edilmiştir. Ayrıca genotiplere ait DİCE benzerlik katsayısı ortalama 0,50 ve korelasyon katsayısı (r)= 0,74534 olarak elde edilmiştir. NTSYS-pc programı kullanılarak genotipler arasındaki genetik uzaklık en düşük 0,2588 ve en yüksek 0,8090 olduğu hesaplanmıştır. Structure yapı analizi ile genotiplere ait popülasyon yapıları ve Delta K değerleri belirlenmiştir. Yonca genotipleri 4 alt popülasyona ayrılmıştır. Yonca genotipleri moleküler çeşitlilik göstermektedir ve ıslah çalışmalarında kullanılmak üzere planlama yapılabilir.