İhvân-ı Safâ felsefesinde meâd problemi

İnsan, kompleks bir bütündür ve bu bütünlük insanın farklı zamanlarda birçok bileşenlerinin bir araya gelmesiyle anlaşılabilir. Devamlılıklarını sağlayabilen dinler ve felsefî görüşler meâd problemini çözmeye çalışırken bu mesele onların ikna kabiliyetlerine göre önem arzeder. Felsefe ve dinin, sürekli birbirlerinden etkilendikleri göz önüne alındıklarında İhvân-ı Safâ din ve felsefenin kesiştiği noktada köşe taşlarından biridir. Bu araştırmada İhvan-ı Safa düşüncesinde ölüm-ötesi hayat irdelenmiştir. İnsan, evren ve Tanrı hakkında ileri sürülen görüşler birbirinden bağımsız olmadıkları gibi meâd konusu da bu üç boyutta ele alınan bir meseledir. Aynı zamanda filozofların bireysel yaşamları onların düşünce dünyasını yansıtır. Burada tarihsel bağlam önemli görülmüş öncelikle İhvân-ı Safâ'nın görüşlerinin teşekkülü açısından İhvân-ı Safâ tanıtılmıştır. Daha sonra ''zaman'' kavramı ele alınmaya çalışılmıştır. Zirâ meâd anlayışının temeli zaman fikrine dayalıdır. Daha sonra konunun genel çerçevesine katkı sunacağı ümidiyle ''düşünce tarihinde meâd anlayışları'' irdelenmiştir. Bu başlıklar, ''Cismanî Mead Nazariyesi'', ''Ruhanî Mead Nazariyesi'', ''Ruhanî ve Cismanî Mead Nazariyesi'', ''Meadı İnkâr Edenler'' ve ''Meada Agnostik Yaklaşım'' başlıklarıdır. Araştırmanın son bölümünde İhvân-ı Safâ özelinde meâd problemi ele alınmıştır. Meâd anlayışıyla sıkı ilişki içinde olan başlıklar bu bölümde müstakil başlıklar altında incelenmiştir. Bu başlıklar, ''Mebde-Meâd İlişkisi'', ''Nefs Meâd İlişkisi'', ''Ahlak Meâd İlişkisi'' ve ''Ölüm ve Ötesi Hayat'' başlıklarıdır. Anahtar Kelimler: İhvân-ı Safâ, Nefs, Beden, Küllî, Cüz'î, Meâd, Ruhanî, Cismânî