İhyâu's-Sünne ve İhmâdu'l-Bid'a eseri çerçevesinde Osman b. Fûdî'nin bid'atlara karşı sünnet savunusu

Bu tez, bugünkü Nijer'de doğmuş, 1754-1817 yılları arasında yaşamış, içinde bulunduğu topluma siyâsî, dînî ve tasavvufî anlamda liderlik etmiş bir âlim olan Osman b. Fûdî'nin, İhyâu's-sünne ve ihmâdu'l-bid'a adlı eseri esas alınarak yazılmıştır. Osman b. Fûdî, genç yaşlarından itibaren Mağrib denilen Batı Afrika coğrafyasında kurduğu ders halkalarıyla halkı etrafında toplamış, öğretileri geniş kitleleri etkilemiştir. Aynı zamanda yanlışlar karşısındaki tavizsiz İslâm savunuculuğu ve sünnet savunusu, onu mevcut idari yapıyla mücadeleye yönlendirmiş; bu mücadelesi sonucunda 1227/1812 yılında Sokoto Halifeliği'ni kurmuştur. Bulunduğu bölgede bir âlim, devlet başkanı ve manevi önder olarak onun hayatı, halifeliğin genişlemesindeki rolü, öğretilerinin, takipçilerinin inanç ve yaşayışları üzerindeki etkisi gibi pek çok konu araştırmalarda yer bulmuştur. Ancak en önemli eseri olarak kabul edilen İhyâu's-sünne ve ihmâdu'l-bid'a yeterince bilinmemektedir. Bu eser, onun bir âlim olarak sünnete çağrısı ve bid'atlarla mücadelesini içermekte; temel görüşlerini yansıtmaktadır. Bu sebeple bu çalışmayı yapmış bulunmaktayız. Osman b. Fûdî, eserinden de anlaşıldığı gibi Müslümanları sünnetlerden uzaklaştıran uygulamalara karşı çıkmış; bu uygulamaları sınıflandırarak bid'atları derecelendirmiştir. Eserinde çoğunlukla geniş kapsamlı bid'at anlayışını yansıtmıştır. Bid'at tespitlerinde ise kendi ulaştığı hükümden ziyade konu hakkındaki delilleri referans göstermiş, yetkin âlim kişiliğiyle konuya hâkimiyetini ortaya koymuştur. Bid'at meselesi uydurmaların dinde olmayanın dine dâhil edilmeye çalışılması bakımından hadis ilminin konusu içinde yer almış ve dolayısıyla farklı dönem ve coğrafyalarda ortaya çıkan bid'atlar âlimleri harekete geçirmiştir. Bid'atlarla mücadele ve sünneti savunma ihtiyacı, bid'at literatürünü ortaya çıkarmıştır. Çalışmamız, Osman b. Fûdî'nin bid'at kavramı hakkındaki görüşünü ortaya koymayı ve dönemindeki Müslüman toplumun inanç ve yaşayışlarını bu açıdan nasıl değerlendirdiğini aydınlatmayı amaçlamıştır.