II. Abdülhamid Döneminde Cizvit teşkilatının Osmanlı topraklarındaki eğitim faaliyetleri (1876 – 1909)

Osmanlı Devleti XIX. yüzyılda sadece siyasi meselelerle yüz yüze kalmamış, bunun dışında ekonomik, sosyal ve eğitimsel sorunlar devletin hayat sahasında dengeleri bozmuştur. Yakın dönemin endişe verici hadiselerinden biri olan misyonerlik faaliyetleri ise devletin sosyal bütünlüğünü hedef almıştır. Bu hedefi eğitimsel düzeyde kendine görev edinen organizasyon; misyonerlik temelinden doğan, toplumsal ve politik yeterliliğe sahip Cizvit teşkilatıdır. İsa Cemiyetinin kurumsal kimliğinden yola çıkarak onların sistemli ve disiplinli bir cemaat olduğunu söylemek mümkündür. Kuruluşundan günümüze kadar Cizvitler, tebaanın devletle olan bağını koparmak ve devlet düzenini bozmak uğruna yoğun mesai harcamıştır. Papa'nın sivil askerleri bir yandan Latin Katolik etki sahasını genişletmeye çalışırken bir yandan da Doğu'nun, Roma Katolik dünyasıyla birleşmesini hedeflemiştir. Bu birleşme gayesiyle Osmanlı coğrafyasında kilise, manastır ve okul müesseseleri açarak mevcut Hristiyan sınıfları ile diğer din mensuplarının Katolisizme duhulleri yönünde propaganda geliştirmiştir. II. Abdülhamit (1876-1909) dönemi Cizvit eğitim kampanyası arşiv belgeleri referans alındığında geniş bir alanda cereyan etmiş ve devlet kurumları bu meseleyle bir hayli meşgul olmuştur. Cizvit Teşkilatı'nın gerek ruhsatsız okulları gerek misyonerlik faaliyetleri tüm yasaklamalara rağmen devam etmiştir. Yerel idare ile halkın dikkatinden kaçmayan Katolik misyoner kampanyaları birçok şikâyet almıştır. Fransa'nın desteği ve Cizvit teşkilatının güçlü iradesiyle ayakta durabilen bu okullar uzun müddet varlığını koruyabilmiştir.